Chiếc bật lửa 20 gram và 3 người đi tiếp

Người yếu nhất đoàn là người duy nhất cứu được một mạng.

Anh ta không cứu bằng sức, cũng không cứu bằng kinh nghiệm.

Anh ta cứu bằng cách thừa nhận mình không đi nổi nữa, quay đầu xuống núi, và trước khi đi, móc trong túi áo ra một chiếc bật lửa đưa lại cho người ở lại.

Chiếc bật lửa ấy nặng chừng 20 gram.

Đêm hôm sau, nhiệt độ trên tuyến tụt xuống khoảng âm 27 độ.

Trong 4 người tiếp tục đi, chỉ 1 người sống qua đêm đó.

Đúng người cầm chiếc bật lửa.

Có hai cái tên rất dễ bị lẫn vào nhau, và chuyện này phải tách chúng ra ngay từ đầu thì mới kể được.

Ngao Thái, tên đầy đủ, là đoạn sống núi nối Ngao Sơn với đỉnh Thái Bạch trong dãy Tần Lĩnh, tỉnh Thiểm Tây.

Đi hết tuyến ấy là hơn 170 cây số, cao độ trung bình trên 3.200 mét.

Đó là tuyến đã có 46 người chết hoặc mất tích chỉ trong 5 năm từ 2012 đến 2017, theo số liệu được Trung Tân xã dẫn lại.

Còn thứ mà 5 người trong chuyện này định đi không phải tuyến đó.

Họ đi Tiểu Ngao Thái, một nhánh ngắn, khoảng 40 cây số.

Chữ tiểu ấy quan trọng, vì nó là toàn bộ cơ sở cho kế hoạch của họ.

40 cây số nghe như một ngày đi bộ.

Với người có chân, ở địa hình bằng, mùa hè, thì đúng là một ngày đi bộ.

Ở đây thì không, và lý do không nằm ở quãng đường.

Nó nằm ở nhiệt kế.

Mùa đông trên tuyến này, nhiệt độ thông thường dao động từ âm 20 tới âm 30 độ, có lúc cực đoan xuống tới âm 40.

Gió trên sống núi được ghi nhận vượt cấp 10.

Ở dải nhiệt độ đó, một đêm không còn là một khoảng thời gian nữa.

Nó là một hạn chót.

Cơ thể người ở âm 27 độ, ngoài trời, không có gì che, không có hệ thống giữ nhiệt, sẽ mất nhiệt nhanh hơn tốc độ sinh nhiệt của chính nó.

Từ lúc đó trở đi, mọi thứ chỉ còn là phép trừ.

Không ai thương lượng được với phép trừ ấy bằng ý chí.

Người ta chỉ có thể làm chậm nó lại, bằng lều, bằng túi ngủ, bằng đệm cách nhiệt, hoặc bằng lửa.

Đây cũng không phải vùng được phép vào.

Khu vực thuộc lõi Khu bảo tồn quốc gia Thái Bạch Sơn.

Lệnh cấm xuyên rừng tuyến Ngao Thái có từ năm 2018, do Khu bảo tồn và chính quyền huyện Thái Bạch ban hành.

Đến tháng 4 năm 2024, quy định siết thêm một nấc: cấm rõ mọi hoạt động xuyên rừng ở độ cao trên 2.000 mét.

Vào là vi phạm, bị bắt là phạt.

Mức phạt hành chính theo Điều lệ Khu bảo tồn thiên nhiên là từ 100 đến 5.000 tệ.

Con số 5.000 tệ ấy sẽ trở lại ở cuối, vì nó chính là chỗ hỏng của cả hệ thống.

Về 5 người trong vụ này, thông báo chính thức và báo nhà nước Trung Quốc chỉ gọi họ bằng đúng một cụm từ: 5 người ngoại địa.

Không nguồn nào công bố họ tên, kể cả họ.

Vì vậy ở đây họ được gọi bằng vai trò: người quay đầu, người sống sót, 3 người còn lại.

Khoảng 2 giờ sáng ngày 2 tháng 1, 5 người tới khu vực cây số 23 gần trấn Hoàng Bách Nguyên, huyện Thái Bạch.

Họ đi vòng qua trạm quản hộ và vào rừng.

Giờ giấc ấy không phải tình cờ.

2 giờ sáng là lúc trạm không có người ngồi nhìn ra đường.

Kiểu đi mà họ chọn, trong giới đi rừng Trung Quốc gọi là khinh trang tốc xuyên, nghĩa là đi nhẹ, xuyên nhanh.

Theo bài dựng lại của Quang Minh nhật báo dẫn lời đội cứu hộ, ba lô của họ chỉ đủ chỗ cho đồ ăn nước uống của một người, một chiếc áo lông vũ và một chiếc áo gió.

Không lều.

Không túi ngủ.

Không đệm cách nhiệt.

Đây là chỗ mà người đọc lướt qua sẽ hiểu sai, nên phải nói cho rõ: họ không quên mang.

Họ chọn không mang.

Lều và túi ngủ mùa đông là thứ nặng nhất trong một ba lô leo núi.

Bỏ chúng lại thì đi nhanh gấp rưỡi.

Đi nhanh gấp rưỡi thì mới có cơ hội xong 40 cây số trong ngày.

Xong trong ngày thì không phải ngủ lại trong vùng cấm, không bị tuần tra vớ được, không bị phạt.

Nói cách khác, toàn bộ quyết định bỏ lại hệ thống giữ nhiệt không phải một quyết định về núi.

Đó là một quyết định về việc né bị bắt.

Còn một chi tiết nữa cùng loại.

Theo tường thuật của Tân Hoa nhật báo và các báo dẫn nguồn người biết chuyện, cả nhóm bật chế độ máy bay trên điện thoại để tránh bị hệ thống giám sát phát hiện.

Tín hiệu cuối cùng của họ được ghi nhận ở khu vực Thanh Phong Hiệp.

Nhóm cũng không mang theo thiết bị định vị vệ tinh nào.

Vậy là trong vòng vài giờ đầu tiên, họ đã tự tay tháo bỏ 3 thứ: khả năng giữ ấm qua đêm, khả năng được gọi, và khả năng được tìm thấy.

Cả 3 đều bị tháo bỏ vì cùng một lý do, và lý do đó không phải là núi.

Sáng hôm sau, ngày 3 tháng 1, một người trong nhóm dừng lại.

Thông báo chính thức của huyện Thái Bạch ghi rất gọn: sáng 3 tháng 1, có 1 người tự xuống núi, 4 người còn lại mất liên lạc.

Bài của Quang Minh nhật báo ngày 10 tháng 1, dựng lại theo lời đội cứu hộ, cho biết lý do tách đoàn là điều kiện quá khắc nghiệt và chênh lệch thể lực giữa các thành viên.

Người ấy tìm đường quay ra qua thôn Miếu Phố Viên.

Cũng theo bài này, quá trình rút lui không chỉ có một lần: sau người rút trước, còn một người nam nữa tự quyết định xuống núi một mình.

Thông báo chính thức chỉ tính 1 người, có thể vì đó là người xuống được trước khi cả nhóm mất liên lạc.

Điểm cần giữ lại từ cả hai bản là như nhau.

Có người đã nhìn vào ngày hôm đó và kết luận rằng mình không đi nổi.

Trước khi quay đầu, anh ta đưa lại chiếc bật lửa của mình cho người ở lại.

Đó là chi tiết được ghi trong bài của Quang Minh nhật báo ngày 10 tháng 1, dựa trên lời kể của người trực tiếp tham gia cứu hộ.

Rồi anh ta đi xuống, và ra khỏi câu chuyện này.

4 người còn lại đi tiếp.

Từ đó không ai có tin gì về họ nữa.

Đến 22 giờ 47 phút đêm 3 tháng 1, người nhà của những người trong đoàn gọi cho đội cứu hộ Thần Hi Tây An.

Gia đình cũng báo 110 huyện Thái Bạch.

1 giờ sáng ngày 4 tháng 1, tốp cứu hộ đầu tiên tập kết và lên đường.

Trong khoảng thời gian giữa hai mốc ấy, từ lúc 4 người đi tiếp cho tới lúc đội cứu hộ đặt chân lên núi, chuyện quan trọng nhất của vụ này đã xảy ra xong rồi.

Đêm đó, theo con số mà Mỗi Nhật Kinh Tế dẫn từ cơ quan ứng cấp huyện Thái Bạch, nhiệt độ khu vực xuống khoảng âm 27 đến âm 28 độ.

Sương mù và tuyết ập xuống đột ngột.

Có đoạn tuyết ngập quá đầu gối, tầm nhìn có lúc chỉ còn vài mét.

4 người ở ngoài trời, trên vùng núi phần lớn trơ trụi, mỗi người có một áo lông vũ và một áo gió.

Ở nhiệt độ đó, cái áo lông vũ không giữ được người qua đêm khi người ta đứng yên.

Nó chỉ giữ được khi người ta còn đang di chuyển và cơ bắp còn sinh nhiệt.

Mà đi trong đêm, trong tuyết ngập gối, tầm nhìn vài mét, trên địa hình không có đường, thì không đi được lâu.

Cơ thể lúc ấy bị kẹt giữa hai lựa chọn đều dẫn xuống: dừng lại thì mất nhiệt, đi tiếp thì cạn năng lượng rồi vẫn mất nhiệt, chỉ chậm hơn.

Người có chiếc bật lửa làm một việc khác.

Anh ta tìm một hõm khuất gió, gom cỏ núi, và đốt.

Khi cỏ hết, anh ta đốt tiếp quần áo thừa.

Đó là toàn bộ hệ thống sưởi mà anh ta có: một ngọn lửa nhỏ nuôi bằng cỏ khô và vải, trong một cái hõm đá, giữa vùng núi âm 27 độ.

Ngọn lửa ấy không làm anh ta ấm.

Nó chỉ làm phép trừ chậm lại đủ để anh ta còn sống tới lúc trời sáng.

11 giờ 29 phút sáng ngày 4 tháng 1, đội cứu hộ tìm thấy anh ta.

Ở đây có một chỗ hai nguồn nói khác nhau, và cả hai đều đáng ghi.

Thông báo ban đầu của chính quyền, được Trung Tân xã dẫn lại, nói người được cứu có tình trạng cơ thể tốt, giờ cứu là 11 giờ.

Còn bài dựng lại theo lời người cứu hộ trên Quang Minh nhật báo và Tân Hoa nhật báo thì mô tả khác hẳn: người này cực kỳ mệt mỏi suy nhược, thậm chí đã xuất hiện ảo giác, hai bàn chân bị bỏng lạnh.

30 phút chênh lệch về giờ giấc không quan trọng.

Khoảng cách giữa tình trạng cơ thể tốt và xuất hiện ảo giác thì quan trọng.

Ảo giác không phải chuyện tâm lý.

Nó là dấu hiệu não đã bị nhiệt độ lõi kéo xuống đủ sâu để hoạt động sai, nghĩa là người ấy không ở phía an toàn của ranh giới, mà ở ngay trên ranh giới.

Nếu ngọn lửa tắt sớm hơn vài tiếng, hoặc đội cứu hộ tới muộn hơn vài tiếng, phần này của câu chuyện đã kể một chuyện khác.

3 người kia không có lửa.

Chiều ngày 5 tháng 1, khoảng 4 giờ, đội tìm kiếm phát hiện 2 người trong số họ, không còn dấu hiệu sinh tồn.

Thông báo chính thức chỉ ghi đúng chừng ấy chữ.

Không có kết luận giám định pháp y nào được công bố; nguyên nhân được báo chí quy về hạ thân nhiệt là suy đoán từ bối cảnh, không phải kết luận chính thức.

Cũng trong buổi chiều đó, đội tìm kiếm xác định được vị trí người thứ tư.

Anh ta rơi vách đá.

Chỗ đó, theo mô tả trong thông báo, là dốc đứng vách cao mà đội cứu hộ đi bộ không tiếp cận được.

Trực thăng được điều tới.

Phải mất thêm gần 2 ngày nữa.

14 giờ ngày 7 tháng 1, người cuối cùng được tìm thấy, không còn dấu hiệu sinh tồn.

Tính từ cuộc gọi của người nhà đêm mùng 3, cuộc tìm kiếm kéo dài 6 ngày.

5 người vào núi.

1 người xuống sớm.

1 người được đưa ra còn sống.

3 người không về.

Câu hỏi tự nhiên nhất là vì sao cứu hộ chậm.

Câu trả lời là cứu hộ không chậm.

Từ lúc nhận điện báo lúc 22 giờ 47 tới lúc tốp đầu tiên lên đường là 2 tiếng 13 phút, giữa đêm, giữa mùa đông.

Đó là tốc độ khó đòi hỏi hơn được.

Vấn đề nằm ở chỗ khác: cuộc gọi ấy đến quá muộn so với cái đồng hồ thật của vụ này.

Và cái đồng hồ thật không bắt đầu chạy từ lúc có người báo tin.

Nó bắt đầu chạy từ lúc mặt trời lặn ngày 2 tháng 1.

Ở âm 27 độ, ngoài trời, không lều, không túi ngủ, thời gian một cơ thể chịu được không tính bằng ngày.

Nó tính bằng giờ, và số giờ ấy ít hơn số giờ của một đêm mùa đông trên núi.

Nghĩa là khi người nhà nhấc máy gọi lúc gần 23 giờ đêm mùng 3, phần lớn hạn chót đã trôi qua rồi.

Đội cứu hộ khi đó không còn chạy đua với núi nữa.

Họ chạy đua với một quãng thời gian đã kết thúc trước khi họ được thông báo là nó tồn tại.

Vì sao tin báo đến muộn như vậy, thì lý do đã được cài từ 2 giờ sáng ngày đầu tiên.

Cả nhóm bật chế độ máy bay.

Không ai gọi được cho họ, họ cũng không gọi được ra.

Không có thiết bị định vị vệ tinh nào để phát tín hiệu.

Trạm quản hộ, thứ duy nhất trên tuyến này biết ai đang ở trong núi, thì đã bị đi vòng qua trong đêm.

Không có tên trong sổ trạm, nghĩa là khi cần tìm, không ai biết phải bắt đầu tìm ở đâu, tìm mấy người, và họ đã đi được bao xa.

Đội cứu hộ phải rà một vùng núi mùa đông với tuyết quá đầu gối, sương mù có lúc chỉ nhìn được vài mét, sóng điện thoại chập chờn, và 4 cái tên không có toạ độ nào đi kèm.

Đây là chỗ nghịch lý của vụ này khép lại.

3 thứ giúp họ vào được núi, là đi trước rạng đông, đi nhẹ không mang đồ ngủ, tắt sóng điện thoại, chính là 3 thứ khiến không ai ra kịp.

Đi trước rạng đông để khỏi bị ghi tên, nên khi mất tích thì không ai biết mà tìm.

Đi nhẹ để kịp xong trong ngày, nên khi không xong trong ngày thì không có gì để qua đêm.

Tắt sóng để khỏi bị phát hiện, nên đến lúc cần được phát hiện thì không phát hiện được.

Không có yếu tố nào trong 3 yếu tố ấy là rủi ro của thiên nhiên.

Cả 3 đều là hệ quả trực tiếp của việc phải giấu chuyến đi.

Còn về người quay đầu, chỗ này đáng nói kỹ hơn một chút, vì nó ngược với cách người ta thường nghĩ.

Trong giới đi rừng, tách đoàn quay xuống thường bị xem là dấu hiệu yếu.

Người ấy có lẽ đúng là người yếu nhất về thể lực: bài của Quang Minh nhật báo ghi lý do tách đoàn là điều kiện khắc nghiệt và chênh lệch thể lực.

Nhưng thứ anh ta làm sáng mùng 3 không phải một hành động của thể lực.

Đó là một phép tính.

Anh ta nhìn quãng đường còn lại, nhìn tốc độ thật của cả nhóm so với kế hoạch, nhìn thời tiết, và kết luận rằng mình sẽ không ra kịp trước khi trời tối.

3 người kia làm cùng phép tính đó và ra kết quả khác.

Họ đủ khoẻ để đi tiếp, nên họ đi tiếp.

Chỗ lạnh lùng nhất của vụ này nằm ở đó: trên một tuyến mà hạn chót là hoàng hôn, thể lực tốt không phải một lợi thế thuần tuý.

Nó là thứ cho phép người ta đi sâu thêm vào phía sai của cái hạn chót ấy.

Người không đủ khoẻ để phạm sai lầm đó đã buộc phải quay lại.

Và trước khi quay lại, anh ta để lại thứ duy nhất trong đoàn có khả năng sinh nhiệt.

Sau vụ này, Trung tâm Leo núi thuộc Tổng cục Thể thao Trung Quốc ra văn bản chấn chỉnh, nghiêm cấm các hoạt động xuyên rừng trái phép.

Đó là phản ứng chính sách quen thuộc, và cũng là phản ứng đã được đưa ra vài lần trước đó.

Chỗ hỏng thì báo chí Trung Quốc đã chỉ ra từ lâu, bằng một chi tiết rất nhỏ.

Trong giới đi rừng, mức phạt tối đa 5.000 tệ được gọi vui là tiền vé vào cửa.

Một khoản chi phí biết trước, tính được, chuẩn bị sẵn.

Khi một lệnh cấm biến thành bảng giá, nó thôi làm nhiệm vụ ngăn người ta lại; nó chỉ còn làm nhiệm vụ khiến người ta đi lúc 2 giờ sáng và tắt điện thoại.

Cái giá thật của chuyến đi ấy không nằm trên tờ biên lai nào.

Nó nằm ở khoảng cách giữa một người quay đầu lúc sáng mùng 3 và 3 người đi tiếp.

Khoảng cách đó, tính ra, là chừng 20 tiếng đồng hồ và một chiếc bật lửa.

Chiếc bật lửa ấy không phải một món quà, và người đưa nó cũng không biết mình đang làm gì lớn lao.

Nó chỉ là thứ nhẹ nhất trong túi một người đã quyết định rằng mình không đi nổi nữa, và vì không đi nữa nên không cần đến nó.

Người ta hay nghĩ rằng thứ quyết định sống chết trên núi là cái nặng nhất trong ba lô.

Đêm mùng 3 tháng 1 nói ngược lại.

Cả nhóm đã cân đo từng thứ một để bỏ lại cho nhẹ, bỏ lều, bỏ túi ngủ, bỏ đệm, và cả năm người đều tính đúng nếu chuyến đi kết thúc trước hoàng hôn.

Thứ duy nhất không ai cân, vì nó nhẹ tới mức không đáng cân, lại là thứ duy nhất còn giữ được một người tới sáng.