3 phiên toà, 0 bản án, và 1 đội cứu hộ đã biến mất

Đội cứu hộ ấy đã ngừng tồn tại trước khi toà kịp mở phiên đầu tiên.

Không có bản án nào tuyên họ sai, không có kết luận điều tra nào quy trách nhiệm cho họ.

Chỉ có một lá đơn kiện, và 3 tháng sau lá đơn ấy, đội tuyên bố giải tán.

Cái đội bị kiện tên là "Tần Lĩnh Ngưu Mã".

Phiên xử đầu tiên diễn ra vào một ngày tháng 9, khi cái đội bị kiện đã không còn nữa.

Và hơn 1 năm sau phiên cuối cùng, toà vẫn chưa tuyên án.

Dãy Tần Lĩnh chạy ngang miền trung Trung Quốc, tách bắc khỏi nam, được coi là đường ranh khí hậu của cả nước.

Ở phía nam thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, có một tuyến đi bộ đường dài mà cộng đồng leo núi Trung Quốc gọi là "Quang Lộc Bào Binh Băng".

Cái tên là chữ tắt ghép từ 5 đỉnh mà tuyến này lần lượt đi qua.

Đó là Quang Đầu Sơn cao 2.887 mét, Lộc Giác Lương 2.700 mét, Bào Mã Lương 2.660 mét, Binh Mã Doanh 2.755 mét và Băng Tinh Đỉnh 3.015 mét.

Tuyến dài khoảng 40 km, độ cao trung bình quanh 2.500 mét, tích luỹ leo hơn 3.500 mét.

Trong giới đi rừng Trung Quốc, nó có biệt danh "Đệ nhị Long Tích Tần Lĩnh", nghĩa là sống rồng thứ hai của Tần Lĩnh, xếp sau sống Ngao Thái nổi tiếng hơn.

Có một điểm về địa hình cần nhớ, vì nó quyết định mọi thứ về sau.

Từ Bào Mã Lương trở đi, qua Binh Mã Doanh tới Băng Tinh Đỉnh, gần như không còn dấu đường mòn của người.

Theo mô tả của những người từng đi và đăng du ký trên diễn đàn leo núi, ở đoạn đó người ta phải lần theo lối mòn do linh ngưu giẫm ra, tức loài takin sống trong rừng Tần Lĩnh.

Riêng Bào Mã Lương là một dải đồng cỏ nằm ngay trên sống núi, không rừng, không vách, không một chỗ khuất gió.

Còn một điều nữa, và nó quan trọng về mặt pháp lý.

Theo quy định của tỉnh Thiểm Tây, khu vực Tần Lĩnh ở độ cao trên 2.000 mét thuộc vùng lõi bảo vệ, cấm mọi hoạt động ngoài nghiên cứu khoa học.

Nghĩa là gần như toàn bộ tuyến "Quang Lộc Bào Binh Băng" nằm trong vùng cấm xuyên.

Người đi tuyến này biết điều đó, và họ vẫn đi.

Đêm 20 tháng 4 năm 2025, 4 người quen nhau qua mạng xuất phát từ khu Doanh Bàn Câu, khu Hộ Ấp, thành phố Tây An.

Các bản tin vênh nhau về giờ khởi hành, một bên chỉ ghi "tối 20 tháng 4", một bên tường thuật phiên toà ghi cụ thể là 23 giờ.

Hai người trong nhóm sau đó không trở về, một người sinh thập niên 1980, một người sinh thập niên 1990.

Báo chí Trung Quốc không công bố họ tên, tuổi chính xác hay giới tính của họ.

Sáng 21 tháng 4, một trong hai người còn liên lạc được với gia đình.

Cũng trong sáng hôm đó, trước 10 giờ, thời tiết trên sống núi đảo chiều.

Theo lời khai của người sống sót tại phiên toà tháng 11 năm 2025, gió lên cấp 7 đến cấp 8 kèm mưa tuyết.

Cấp 7 đến cấp 8 tương đương khoảng 50 đến 74 km/h, mức gió đủ làm người đi bộ trên địa hình trống phải chúi người xuống.

Quần áo ướt sạch, ướt tới cả lớp trong cùng.

Mưa tuyết bám lên người rồi bị gió thổi đóng thành băng, phủ từ mũ, ba lô cho tới quần và giày.

Nó vừa làm lạnh thêm, vừa làm nặng thêm.

Nhóm 4 người không giữ được đội hình, và họ tan ra ở khu vực gần Binh Mã Doanh.

Câu khai của người sống sót, ghi tại toà, gọn đến mức lạnh người: "Ban đầu chúng tôi còn đi cùng nhau, nhưng gió quá mạnh, không thể chờ nhau được nữa."

Hai người xuống được núi.

Hai người ở lại vùng đồng cỏ gần sống chính.

Khoảng 16 giờ chiều 21 tháng 4, liên lạc với bên ngoài đứt hoàn toàn, dù có một bản tin khác ghi mốc muộn hơn là 21 giờ 16 phút.

Tối hôm đó, gia đình biết tin và cầu cứu lực lượng cứu hộ dân sự.

Một người họ Dương, làm cứu hộ thương mại, nhận tin từ nhóm bạn đồng hành và bắt đầu vào tìm.

Sáng 22 tháng 4, vụ việc được báo cảnh sát, và hàng chục người chia làm nhiều đợt tiến vào tuyến.

Trong ngày 22 tháng 4, cả hai người mất tích đều được tìm thấy, một người ở Bào Mã Lương, người còn lại ở gần đó.

Cả hai đã mất dấu hiệu sinh tồn, trên thi thể không có thương tích ngoài rõ rệt.

Nguyên nhân được cho là hạ thân nhiệt, nhưng không có báo cáo giám định pháp y chính thức nào được công bố.

Có một chi tiết trong bản tin đáng để đứng riêng một dòng.

Ngay cả đội cứu hộ, có kinh nghiệm, có trang bị, đi vào khi thời tiết đã tốt hơn hôm trước, vẫn có người trượt ngã và có người xuất hiện triệu chứng hạ thân nhiệt nhẹ.

Hạ thân nhiệt, tiếng Trung gọi là "thất ôn", được định nghĩa là thân nhiệt trung tâm tụt xuống dưới 35 độ C.

Nó xảy ra khi tốc độ mất nhiệt vượt tốc độ cơ thể sinh nhiệt, không cần nhiệt độ âm sâu, chỉ cần chênh lệch đó kéo dài.

Tài liệu phổ biến kiến thức của cơ quan ứng cứu khẩn cấp Trung Quốc tóm quy tắc bằng 3 chữ: gió, lạnh, ướt.

Chỉ cần 2 trong 3 là đủ để hạ thân nhiệt diễn ra rất nhanh.

Trên Bào Mã Lương sáng 21 tháng 4 năm 2025, có đủ cả 3.

Hiệu ứng gió lạnh giải thích phần còn lại.

Ở âm 5 độ C với gió cấp 6 đến cấp 7, cảm giác nhiệt trên da tụt xuống khoảng âm 15 độ C, có thêm độ ẩm thì tụt sâu hơn nữa.

Quần áo ướt gần như mất sạch khả năng giữ nhiệt, đồng thời quá trình bay hơi còn rút thêm nhiệt khỏi cơ thể.

Địa hình khép nốt vòng vây.

Đồng cỏ trên sống núi không cho người ta chỗ nấp, độ cao trên 2.500 mét không cho người ta tụt xuống chỗ ấm trong thời gian ngắn, và đoạn sau Bào Mã Lương lại đúng là đoạn khó định hướng nhất tuyến.

Nhưng phần nguy hiểm nhất của hạ thân nhiệt không nằm ở cơ bắp.

Nó phá năng lực phán đoán trước khi phá cơ thể.

Ở mức nhẹ, người ta run không kìm được, tay mất khéo léo, nói lắp.

Ở mức trung bình, cơn run ngừng lại, và đó là dấu hiệu xấu vì cơ thể đã hết khả năng tự sinh nhiệt, rồi ý thức bắt đầu mờ, phán đoán sai, chân đi loạng choạng.

Nạn nhân thường mất khả năng nhận ra chính mình đang nguy, nên họ không dừng lại, không mặc thêm đồ, không kêu cứu.

Cũng vì thế, câu "không thể chờ nhau được nữa" mô tả một cơ chế chứ không chỉ một khoảnh khắc.

Khi đội hình tan trong gió cấp 8, người yếu nhất mất luôn lớp bảo vệ cuối cùng, là con mắt của người bên cạnh.

Còn một cái bẫy riêng của tháng 4.

Dưới chân núi Tần Lĩnh khi đó đã sang xuân, người ta mang đồ mùa xuân, còn trên 2.500 mét vẫn có thể mưa tuyết kèm gió cấp 8.

Chính khoảng chênh ấy giết người.

Tháng 9 năm 2025, gia đình của một trong hai người chết nộp đơn khởi kiện.

Chỉ 1 gia đình, không phải cả 2, và đây là điểm nhiều bản kể lại làm sai.

Vụ được thụ lý tại Toà án nhân dân khu Trường An, thành phố Tây An, xử ở Đình nhân dân Phong Dục.

Danh sách bị đơn có 4 nhóm.

Nhóm thứ nhất là người họ Dương cùng lực lượng cứu hộ thương mại, chính người nhận tin cầu cứu đầu tiên trong tối 21 tháng 4.

Nhóm thứ hai là thành viên đội cứu hộ công ích "Tần Lĩnh Ngưu Mã".

Nhóm thứ ba là 2 người bạn đồng hành đã sống sót xuống núi.

Nhóm thứ tư là 2 cơ quan nhà nước, gồm Cục Bảo vệ môi trường sinh thái và chấp pháp tổng hợp Tần Lĩnh khu Hộ Ấp thành phố Tây An, và Trung tâm cứu hộ khẩn cấp giảm nhẹ thiên tai Thần Hi thành phố Tây An.

Cáo buộc cốt lõi, theo tường thuật của báo chí Trung Quốc, là cứu hộ đã ngăn cản việc báo cảnh sát và làm lỡ thời gian cứu hộ vàng.

Người họ Dương thuật lại phần liên quan tới mình bằng đúng một câu: "Lý do bà ấy kiện tôi là tôi ngăn bà ấy báo cảnh sát, làm lỡ thời cơ cứu hộ tốt nhất."

Cần dừng lại ở đây để nói một điều.

Không có bản tin nào phỏng vấn gia đình nguyên đơn, cũng không có bản tin nào trích nội dung đơn khởi kiện.

Toàn bộ những gì người đọc biết về lập luận của gia đình đều đến qua lời thuật của những người bị họ kiện.

Trong một vụ mà cả hai bên đều đang mất mát thật, việc chỉ nghe được một phía là điều bắt buộc phải nói ra trước khi kể tiếp.

Ngay trong bài viết về họ, gia đình ấy cũng không được nói.

Phía bị kiện thì có nói, và báo có ghi.

Về cáo buộc ngăn báo cảnh sát, người họ Dương lập luận rằng thời điểm đó chưa xác định được trạng thái cụ thể của người mất liên lạc.

Ông nói đây là "một tuyến đi bộ 40 km, mấy chục ngã ba", và việc rà soát sơ bộ vẫn đang tiến hành.

Đội trưởng đội công ích, họ Khuông, nhấn mạnh tính chất hoạt động: "Chúng tôi là cứu hộ công ích, không thu một xu nào."

Phía cứu hộ cũng đặt ngược câu hỏi về quan hệ nhân quả, rằng cái chết của người thân họ và đội cứu hộ có liên quan trực tiếp gì.

Và họ nhắc rằng nhóm 4 người đã xuyên trái phép vào vùng lõi cấm.

Có một chi tiết cắt được cả hai chiều.

Theo tường thuật phiên toà, chính gia đình đã hứa trả 1.000 nhân dân tệ mỗi người để mời những "thợ lành nghề" giàu kinh nghiệm địa hình tham gia tìm kiếm.

Nhìn một cách, nó cho thấy gia đình chủ động thuê người tư nhân đi tìm.

Nhìn cách khác, nó làm mờ chính ranh giới giữa "công ích" và "thương mại" mà bên bị kiện đang dựa vào để tự bảo vệ.

Hai người sống sót khai tại phiên 28 tháng 11 rằng thời tiết cực đoan mới là nguyên nhân làm nhóm tan rã.

Toà mở 3 phiên công khai, vào 17 tháng 9, 28 tháng 11 và 17 tháng 12 năm 2025.

Phiên thứ hai kéo từ 9 giờ 30 tới khoảng 16 giờ, dành cho trao đổi chứng cứ và chất vấn.

Sau phiên 17 tháng 12, sơ thẩm kết thúc.

Toà chưa tuyên án, và tới nay không có bản tin nào công bố phán quyết.

Luật sư Trương Bác Á, bảo vệ cho đội Ngưu Mã, gọi đây là vụ đầu tiên trong cả nước đưa đội cứu hộ ra toà.

Để hiểu vì sao vụ này hóc, cần biết đội cứu hộ dân sự Trung Quốc đứng ở đâu trong hệ thống pháp luật.

Họ là tổ chức xã hội tự phát, thường đăng ký dưới dạng phi lợi nhuận hoặc hoạt động lỏng hơn thế.

Thành viên là tình nguyện viên, tự sắm trang bị, tự chịu chi phí.

Họ không phải cơ quan cứu hộ nhà nước, không có nghĩa vụ luật định phải đi cứu ai, cũng không có thẩm quyền chấp pháp.

Lá chắn pháp lý của họ là Điều 184 Bộ luật Dân sự Trung Quốc, thường được gọi là "điều khoản người tốt".

Điều luật quy định rằng người cứu giúp tự nguyện thực hiện hành vi cứu giúp khẩn cấp mà gây thiệt hại cho người được cứu thì không chịu trách nhiệm dân sự.

Điều kiện áp dụng gồm 3 vế.

Người cứu không có nghĩa vụ luật định hay thoả thuận, hành vi nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc quyền lợi hợp pháp của người khác, và đó phải là hành vi cứu giúp khẩn cấp.

Nhưng lá chắn ấy có mép.

Giới nghiên cứu pháp lý Trung Quốc chỉ ra rằng Điều 184 miễn trừ cho thiệt hại gây ra cho người được cứu bởi chính hành vi cứu, và vẫn đòi hỏi quan hệ nhân quả giữa hành vi cứu và thiệt hại.

Nếu hành vi cứu không giúp đạt mục đích cứu, nếu thủ đoạn không thích đáng, hoặc nếu thủ đoạn và mục đích mất cân xứng, trách nhiệm vẫn có thể bị truy cứu.

Cái làm vụ Tần Lĩnh khó nằm đúng ở chỗ đó.

Cáo buộc của gia đình không phải "anh cứu làm người nhà tôi bị thương".

Cáo buộc là "anh khuyên đừng báo cảnh sát vội".

Đó là một hành vi tư vấn, xảy ra trước khi bất cứ cuộc cứu hộ nào bắt đầu, và bị cho là đã lấy mất cơ hội được cứu.

Dạng tổn thất này, mất cơ hội chứ không phải bị gây thương tích, không nằm gọn trong câu chữ của Điều 184.

Câu hỏi mà toà phải xử lý, do đó, là một câu hỏi chưa có tiền lệ.

Một lời khuyên từ người không có nghĩa vụ gì có thể tạo ra trách nhiệm pháp lý hay không.

Đó là lý do luật sư gọi đây là vụ đầu tiên cả nước.

Và đó cũng là lý do vụ này quan trọng hơn nhiều so với số phận 4 nhóm bị đơn.

Nếu bên cứu hộ thua, thông điệp gửi tới toàn bộ hệ thống cứu hộ dân sự Trung Quốc rất rõ, rằng đi cứu người có thể phải ra toà.

Nếu bên cứu hộ thắng, lá chắn Điều 184 được củng cố và có khả năng mở rộng sang cả khâu tư vấn, điều phối trước khi cứu hộ thực sự diễn ra.

Chỉ có điều, một phần hệ quả đã xảy ra rồi, và nó không chờ phán quyết.

Tháng 6 năm 2025, đội "Tần Lĩnh Ngưu Mã" tuyên bố giải tán.

Đó là 3 tháng trước phiên toà đầu tiên.

Các bản tin đều quy việc giải tán cho ảnh hưởng của vụ việc, dù không nguồn nào đăng nguyên văn tuyên bố giải tán, nên lý do chính thức vẫn là chỗ trống.

Điều chắc chắn là thứ tự thời gian.

Lá đơn có trước, việc giải tán có sau, phiên toà có sau nữa, còn bản án thì tới nay vẫn chưa có.

Có mấy điều quanh vụ này bị kể sai rất nhiều lần, và chúng đáng được nói lại cho đúng.

Nhiều người tưởng cả 2 gia đình cùng khởi kiện, nhưng chỉ gia đình của một trong hai người chết đứng đơn, gia đình người còn lại không xuất hiện trong danh sách nguyên đơn ở bất kỳ bản tin chính thống nào.

Con số bồi thường hơn 1,5 triệu nhân dân tệ lan rộng trên mạng, nhưng chỉ xuất hiện ở các trang tự truyền thông, còn những nguồn đưa tin đầy đủ nhất về vụ kiện đều không nêu bất kỳ con số bồi thường nào.

Nhiều người tưởng toà đã xử xong và đã có kết quả, trong khi sơ thẩm chỉ mới kết thúc sau phiên 17 tháng 12 năm 2025 và toà chưa tuyên án, nên mọi bản kể khẳng định bên nào thắng đều đang bịa.

Nhiều người nói đội cứu hộ giải tán vì thua kiện, nhưng họ tan rã tháng 6 năm 2025, tức 3 tháng trước phiên xử đầu tiên, khi chưa có phiên nào diễn ra.

Và nhiều người gộp cứu hộ thương mại với đội công ích làm một, trong khi đó là 2 thực thể khác nhau và sự khác nhau ấy chính là một phần nội dung tranh chấp, bởi người họ Dương làm cứu hộ thương mại, từng ở đội Ngưu Mã rồi tách ra hoạt động riêng, còn đội Ngưu Mã tự nhận là công ích và không thu tiền.

Hai người rời nhà trong đêm để đi một tuyến mà luật cấm họ đặt chân.

Sáng hôm sau gió lên cấp 8, mưa tuyết đóng băng trên áo, và trên dải đồng cỏ trần trụi ở độ cao 2.660 mét, không có chỗ nào để nấp.

Chuyện đến đó là một tai nạn miền núi, giống nhiều tai nạn khác.

Phần khiến vụ này khác mọi vụ khác bắt đầu ở chỗ hầu hết các câu chuyện sinh tồn kết thúc, là khi người ta tìm thấy thi thể.

4 tháng sau, những người đã đi vào đúng vùng thời tiết đó để tìm hai người lạ ngồi vào ghế bị đơn, cạnh 2 người bạn sống sót của nạn nhân và cạnh đại diện các cơ quan quản lý khu vực cấm.

Toà chưa tuyên án, và bên nguyên đơn, một gia đình vừa mất người thân và đang thực hiện một quyền hoàn toàn hợp pháp, gần như không có tiếng nói nào trên mặt báo để tự trình bày.

Điều duy nhất đã được quyết định, không phải bởi toà, là đội cứu hộ ấy không còn tồn tại.

Câu hỏi còn lại thì không thuộc về toà án nào.

Nếu đi cứu người có thể bị kiện, lần sau ai sẽ đi.

Và nếu không ai đi, người tiếp theo nằm lại trên Bào Mã Lương sẽ chờ ai.