400 mét cuối, 25 phút, và 700 ngày phải trả cho quyết định ấy

Phạm Giang Đào của đội leo núi Hồ Nam đang gắng sức nhích lên từng bước trên sườn Everest.

Đúng lúc chỉ còn cách đỉnh hơn 400 mét, anh phát hiện dưới đất có một nữ leo núi thoi thóp, bị chính người dẫn đường của mình bỏ lại đó chờ chết.

Anh muốn cứu, nhưng cứu người ở độ cao ấy đồng nghĩa với việc đặt chính mình vào chỗ nguy hiểm.

Người dẫn đường khuyên anh đừng dính vào.

Anh đứng dậy đi tiếp.

Everest nằm ở chỗ giáp ranh giữa Trung Quốc và Nepal, là đỉnh cao nhất thế giới và cũng là một trong những nơi có khí hậu khắc nghiệt bậc nhất hành tinh.

Đến nay người ta đã mở ra 19 tuyến leo lên ngọn núi này, nhưng tuyến đông người và hoàn thiện nhất vẫn là sườn nam phía Nepal.

Tuyến ấy xuất phát từ trại chính ở độ cao 5.366 mét, rồi lập tức lao vào thác băng Khumbu, chỗ chi chít băng treo và khe nứt, sẩy chân một cái là rơi xuống, và 30% tai nạn của cả sườn nam xảy ra ngay tại đây.

Từ trại 1 lên trại 2, độ dốc đã hơn 30 độ, lại phải băng qua một đoạn thác băng nữa, mà lớp tuyết mới phủ trên mặt băng thì rất dễ làm người ta trượt ngã.

Qua khỏi trại 2, tới vách nam của đỉnh Lhotse thì độ dốc vọt lên 50 đến 70 độ, trống hoác không có gì che chắn, gió thổi tới mức người leo đứng còn không vững.

Lên tới yên núi giữa Lhotse và Everest, người leo phải cắt ngang một sườn dốc đầy khe nứt, rồi mới tới được trại 4 ở độ cao 7.906 mét, điểm nghỉ cuối cùng trước khi công đỉnh.

Từ đó trở lên là vùng tử thần trứ danh của Everest, tức là khoảng từ 8.000 mét lên tới đỉnh.

Môi trường ở đó khắc nghiệt quá mức, cứu hộ khó tới mức gần như bất khả, nên dân leo núi mới có câu: trên 8.000 mét thì không có cứu hộ.

Ngày 18 tháng 5 năm 2023, sườn nam Everest đón cửa sổ công đỉnh thứ hai của mùa leo năm ấy.

Trưởng đội leo núi Hồ Nam là Phạm Giang Đào cùng đội viên Tạ Như Tường lúc đó đang ở trại 4, chuẩn bị cho cú lên đỉnh.

Phạm Giang Đào khi ấy 39 tuổi, người Tân Chính, Hà Nam, tốt nghiệp đại học rồi lập một công ty công nghệ ở Trường Sa.

Mê leo núi, năm 2020 anh đứng ra lập đội leo núi tỉnh Hồ Nam và làm đội trưởng.

Tạ Như Tường khi ấy 54 tuổi, người thành phố Trung Sơn, Quảng Đông, sinh viên khoa địa chất Đại học Bắc Kinh khóa 87, từng là thành viên sáng lập câu lạc bộ Sơn Ưng của trường, giờ là đội viên đội leo núi Hồ Nam.

Hôm đó Phạm Giang Đào cùng người dẫn đường Sherpa của mình xuất phát trước một bước.

Cho chuyến leo này anh đã chuẩn bị 3 năm.

Ngoài mấy trăm nghìn tệ đổ vào trang bị, anh còn nộp khoảng 500.000 nhân dân tệ tiền phí dịch vụ để được lên đỉnh.

Khoảng 8h20 tối hôm ấy, hai người tới vùng đá lẫn tuyết ở độ cao 8.450 mét.

Lúc đó Phạm Giang Đào chỉ còn cách đỉnh 400 mét, và theo kế hoạch ban đầu, trong vòng một tiếng nữa là họ đặt chân lên đỉnh.

Đúng khoảnh khắc ấy, anh nhìn thấy trong một hõm đá có một người.

Người đó bị chiếc móc hãm khóa cứng vào dây cố định, mặc bộ áo liền quần leo núi màu đỏ sản xuất trong nước, trên áo thủng nhiều chỗ.

Tay phải không đeo găng, bàn tay đã đen lại và sưng vù vì lạnh, còn chiếc găng mỏng ở tay trái thì chẳng chống nổi cái rét đó.

Lại gần, Phạm Giang Đào mới nhận ra đó là một phụ nữ, chừng 50 tuổi.

Hỏi han một hồi, anh biết chị là nhân viên một ngân hàng địa phương ở thành phố Chu Châu, tỉnh Hồ Nam, và chị đã tham gia đoàn leo núi thương mại này một cách không đúng quy định.

Trên đường xuống, chị kiệt sức, bình oxy cạn, và bị người dẫn đường bỏ lại.

Ý nghĩ đầu tiên bật lên trong đầu Phạm Giang Đào là phải cứu chị.

Nhưng đỉnh núi đã ở ngay trước mắt.

Nếu cứu, thì giấc mơ của anh, 3 năm chuẩn bị, và gần một triệu tệ đã bỏ ra, rất có thể trôi hết xuống sông xuống biển.

Quan trọng hơn cả chuyện đó, cứu người ở độ cao này nghĩa là đẩy cả bản thân anh lẫn người dẫn đường vào chỗ nguy hiểm.

Thế nên trong một thoáng, anh giằng co.

Người dẫn đường Sherpa thì cứ liên tục khuyên anh đừng dính vào, nói thẳng rằng anh không cứu được chị ấy đâu.

Sau một hồi vật lộn trong đầu, Phạm Giang Đào quyết định đi theo người dẫn đường, tiếp tục lên đỉnh.

Nhưng mới đi được chừng 30 mét, anh dừng lại.

Anh quay đầu nhìn về phía người phụ nữ nằm dưới đất.

Chẳng lẽ thật sự thấy chết mà không cứu?

Người dẫn đường bên cạnh thấy vậy thì cuống lên.

Anh ta nói rõ là phản đối chuyện cứu, cho rằng cứu người rất có thể khiến tất cả cùng chết ở đây.

Phạm Giang Đào không nói một lời.

Anh không vượt qua được cái cửa ải trong lòng mình.

Cuối cùng anh nói với người dẫn đường rằng chuyến leo của anh dừng ở đây, sống hay chết thì anh cũng phải đưa người này xuống.

Không còn cách nào khác, người dẫn đường đành theo anh quay lại chỗ người phụ nữ.

Từ lúc nhìn thấy chị nằm đó tới lúc anh dứt khoát quay đầu, khoảng 25 phút đã trôi qua.

Phạm Giang Đào lấy bình oxy dự phòng của chính mình cho chị thở.

Rồi anh đưa cho chị một chiếc găng tay, cho chị uống nước nóng, xoa hai bàn tay chị cho ấm lại.

Nghỉ một lát, người phụ nữ thử đứng dậy.

Chị mất nửa tiếng mới đứng lên được.

Phạm Giang Đào và người dẫn đường xốc nách chị, khó nhọc dò từng bước đi xuống.

Đoạn ấy dốc dựng đứng, sẩy chân một cái là trượt xuống.

Ở độ cao đó, kể cả đi tay không thì mỗi bước cũng phải thở một hơi, mà họ còn phải đỡ thêm một người.

Hơn một tiếng đồng hồ, ba người mới nhích được hơn 100 mét.

Tệ hơn nữa, chị đột nhiên hôn mê vì hạ thân nhiệt.

Phạm Giang Đào và người dẫn đường lập tức vỗ cho chị tỉnh lại, nhưng chị chỉ gắng gượng nói được rằng chị không đứng dậy nổi nữa.

Đến lúc này thì cả Phạm Giang Đào lẫn người dẫn đường cũng gần như cạn sạch thể lực.

Cuộc cứu hộ đành tạm dừng.

Phạm Giang Đào hiểu rằng họ buộc phải đi tìm người tiếp sức.

Thế là hai người đặt chị lại chỗ đó rồi ngược lên phía trại 4.

Chưa đi được bao xa thì họ gặp đội viên Tạ Như Tường.

Nghe xong đầu đuôi, Tạ Như Tường cũng đồng ý cứu ngay lập tức.

Để hai người dẫn đường Sherpa chịu xắn tay vào, họ hứa trả thêm 10.000 đô la Mỹ tiền cứu hộ.

Bốn người quay lại chỗ người phụ nữ, rồi thay phiên nhau xốc chị đi tiếp xuống núi.

Ban đầu Tạ Như Tường định ở lại tại chỗ, nói là đợi Phạm Giang Đào lên rồi hai người cùng tiếp tục hành trình lên đỉnh.

Nhưng Phạm Giang Đào bảo ông rằng chúng ta không lên đỉnh được nữa, vì không còn đủ thời gian.

Tạ Như Tường sững người một lúc, rồi cũng không nói thêm gì, đi theo mọi người xuống núi.

Kỳ thực từ bỏ việc lên đỉnh khó hơn nhiều so với lên đỉnh, mà cả hai người đều làm được.

Sau đó Tạ Như Tường đi trước mở đường, Phạm Giang Đào và hai người dẫn đường thay nhau dìu người phụ nữ nhích từng chút một.

Khoảng 1h sáng hôm sau, cả 5 người về được tới trại 4.

Được những người khác ở đó tiếp sức, chị dần khá lên.

Hôm sau, công ty leo núi mà chị tham gia cử người lên đón chị xuống.

Phạm Giang Đào và Tạ Như Tường nghỉ ở trại 4 ba ngày rồi mới xuống núi.

Giống mọi người leo Everest khác, hôm đó Phạm Giang Đào cũng mang theo một cái túi lớn.

Trong túi là cờ: cờ cá nhân, cờ công ty, cờ nhà tài trợ, cờ trường học, cờ các tổ chức xã hội.

Anh vốn định giương chúng lên sau khi đặt chân tới đỉnh.

Giờ thì anh chỉ có thể lấy ra ở trại 4, chụp lần lượt từng lá một.

Có điều lúc ấy hai người chưa biết rằng họ vô tình lập ra hai kỷ lục trên Everest.

Một là ca cứu hộ thành công ở độ cao lớn nhất.

Hai là trong điều kiện không có thiết bị cứu hộ chuyên dụng, họ mất 5 tiếng để đưa người xuống một chênh lệch độ cao 500 mét.

Nhưng cũng có thứ hai người không lường trước: chính cuộc cứu hộ ấy kéo họ vào hết vòng xoáy dư luận này tới vòng xoáy dư luận khác.

Đầu tiên là chuyện ai mới là người cứu.

Lúc đó một blogger đăng tin nói người cứu là các hướng dẫn viên Sherpa, rằng họ đã bỏ việc của mình để đưa nạn nhân xuống núi.

Cách kể đó được nhiều tài khoản lớn chia sẻ lại, tới mức chủ đề "Sherpa anh hùng" leo lên cả top tìm kiếm.

Mãi tới khi người biết chuyện lên tiếng rằng hai người Sherpa ấy là do Phạm Giang Đào và Tạ Như Tường bỏ 10.000 đô la thuê, cuộc bàn tán ấy mới khép lại.

Nhưng nó vừa dứt thì một luồng ý kiến khác lại nổi lên.

Có người cho rằng việc hai anh làm đi ngược lại tinh thần leo núi, và vô hình trung tạo sức ép lên những người khác vẫn đang đi lên đỉnh.

Thật ra, ban đầu ngay cả người nhà Phạm Giang Đào cũng không hiểu cho anh.

Anh kể lại trong một cuộc phỏng vấn rằng năm 2023 bố mẹ anh không sống cùng anh, họ ở thành phố khác, nghe tin thì bay thẳng tới.

Suốt hai ngày ở đó, hai ông bà làm đúng một việc: mắng anh.

Mắng anh thích thể hiện, mắng anh không coi trọng tính mạng của chính mình.

Đến lúc chở bố mẹ ra sân bay, anh không nhịn được nữa.

Anh nói với mẹ rằng mẹ tới hai ngày, mắng con hai ngày, mà mẹ chưa hỏi con lấy một câu là con đã nghĩ gì.

Anh kể mẹ anh khóc dữ quá, suýt nữa không lên nổi máy bay.

Những tranh cãi ấy chỉ dừng lại sau ngày 23 tháng 5, khi Tổng hội thể thao tỉnh Hồ Nam ra thông cáo.

Thông cáo khẳng định rõ vai trò chủ đạo của Phạm Giang Đào và Tạ Như Tường trong cuộc cứu hộ.

Nhưng sóng này chưa lặng thì sóng khác đã nổi.

Khoản 10.000 đô la hứa trả cho hai người Sherpa về sau được người phụ nữ cho biết chị chỉ nhận gánh 4.000 đô, và chuyện đó lan ra mạng rồi lại thành một cuộc tranh cãi ồn ào.

Ngày 28 tháng 5, một bài báo trên tờ Chu Châu nhật báo của Hồ Nam càng đổ thêm dầu vào lửa.

Bài đó viết về chuyện chị lên tới đỉnh Everest, nhưng suốt cả bài không hề nhắc tới việc chị được cứu, càng không thấy một lời cảm ơn nào.

Sau đó có tin chị đã tìm gặp Phạm Giang Đào và Tạ Như Tường để cảm ơn, nhưng cơn giận của cư dân mạng vẫn không nguôi.

Ngày 10 tháng 6, công ty thể thao ngoài trời ở Tân Cương phụ trách chuyến leo của chị chọn nửa đêm để đăng một thông cáo xin lỗi.

Trong đó họ thuật lại đầu đuôi vì sao chị bị kẹt.

Đêm 17 tháng 5, khoảng 8 giờ tối, chị xuất phát từ trại 4 để công đỉnh.

10h38 sáng ngày 18 tháng 5, chị lên tới đỉnh, rồi bắt đầu đi xuống.

Trên đường xuống, chị và người dẫn đường của mình tách nhau vì trục trặc trong việc trao đổi thông tin, còn cụ thể là trục trặc gì thì công ty không nói.

Sau đó hai người ai đi đường nấy, người dẫn đường đi nhanh hơn.

Xuống tới khoảng 8.450 mét, chiếc móc hãm của chị đột nhiên kẹt cứng vào dây cố định, chị thử gỡ nhiều lần đều không nổi, thế là bị mắc lại ở đó.

Thân nhiệt cứ tụt dần, và cả người chị rơi vào trạng thái nửa mê nửa tỉnh.

May cho chị là chị gặp được Phạm Giang Đào.

Về sau chị nói rằng chị gần như không còn ấn tượng gì về quá trình mình được cứu, điều đó cũng là chuyện có thể hiểu được.

Công ty kia còn cho biết sau đó họ đã nhiều lần lập tổ lên núi tìm chị nhưng không tìm thấy.

Họ nhận đây là lỗi của công ty, tuyên bố sẵn sàng gánh toàn bộ chi phí phát sinh từ cuộc cứu hộ, đồng thời mong mọi người đừng cắt xén câu chữ để tấn công người trong cuộc trên mạng nữa.

Ngày 13 tháng 7 năm 2023, Phạm Giang Đào được trao danh hiệu cá nhân tiên tiến về hành vi nghĩa hiệp của thành phố Tân Chính.

Ngày 21 tháng 7 năm 2023, anh và Tạ Như Tường được trao danh hiệu tập thể kiểu mẫu về nghĩa hiệp cấp toàn quốc, rồi sau đó là huy chương Thanh niên ngũ tứ tỉnh Hồ Nam, đề cử Nhân vật cảm động Trung Quốc năm 2023, bảng dũng sĩ nghĩa hiệp quý 2 năm 2023 của Ủy ban Chính pháp Trung ương, cùng nhiều vinh dự khác.

9h17 sáng ngày 24 tháng 5 năm 2025, Phạm Giang Đào lên tới đỉnh Everest từ sườn bắc phía lãnh thổ Trung Quốc.

Cuối cùng anh cũng hoàn thành giấc mơ còn dang dở của hai năm trước.

Còn Tạ Như Tường thì bận việc công ty nên không đi cùng được.

Ở tuổi 56, cơ hội lên đỉnh duy nhất của ông đã bị chính ông bỏ lại để cứu người.

Nhưng Tạ Như Tường nói ông không hối hận.

Trong một cuộc phỏng vấn, người dẫn chương trình hỏi Phạm Giang Đào rằng nếu lại gặp tình huống tương tự, anh có cứu nữa không.

Anh trả lời rằng cứu thì chắc chắn vẫn cứu, nên lần này anh mang theo hai người dẫn đường.

Anh nói lần này anh chuẩn bị sẵn cả phần cứu người: nếu lại gặp chuyện gì, với điều kiện vẫn bảo đảm được việc mình lên đỉnh, anh có thể để lại một người cho nạn nhân.

Đúng như lời bình luận của đài trung ương về việc hai người đã làm, thứ họ leo không phải đỉnh cao của độ cao, mà là đỉnh cao của nhân tính.

Vĩ đại thật sự không nằm ở chỗ chinh phục được thiên nhiên, mà ở chỗ đứng trước thiên nhiên người ta vẫn che chở được cho nhau.

Chỉ có điều, để mua lại 25 phút quay đầu ở độ cao 8.450 mét ấy, anh đã trả bằng 400 mét cuối cùng, bằng gần một triệu tệ, và bằng 700 ngày đi qua hết vòng xoáy này tới vòng xoáy khác.

Còn lần sau, khi anh đã học được cách mang dư một người dẫn đường để không phải chọn nữa, thì câu hỏi mà đêm 18 tháng 5 năm ấy đặt ra cho anh, ai sẽ là người phải trả lời?