Chiếc camera lẽ ra phải vỡ, và người đầu tiên xem nó là mẹ anh

Ở Blue Hole, Dahab có một tấm biển vẽ con cá heo đang cười, đề dòng chữ lối vào dễ dàng.

Cách tấm biển ấy chừng chục mét là một bức tường đá gắn đầy bia tưởng niệm những người đã chết ở đây.

Trên một sườn dốc gần hố nước, thân nhân người gặp nạn để lại rất nhiều tấm bia như vậy.

Trong số đó có một tấm rất không bắt mắt, nhưng lại nổi tiếng hơn cả.

Tấm bia ấy tưởng nhớ Yuri Lipski, 22 tuổi, một huấn luyện viên lặn người Nga.

Cũng có tài liệu ghi anh là người Israel gốc Nga.

Tấm bia ấy nổi tiếng không phải vì Yuri, mà vì một món đồ được mang lên từ đáy hố cùng với anh: chiếc camera gắn trên mũ lặn của anh.

Món đồ đó lẽ ra phải hỏng.

Nó được thiết kế để chịu áp suất nước ở độ sâu 75 mét, còn nơi người ta tìm thấy nó thì sâu hơn thế nhiều.

Toàn bộ những gì người đời sau biết về vụ này đều xoay quanh việc chiếc máy ấy đã không hỏng.

Dahab là một thị trấn nhỏ nằm ở đông nam bán đảo Sinai của Ai Cập, phía giáp Biển Đỏ.

Nơi này vốn chỉ là một làng chài.

Về sau nó nổi danh khắp thế giới rồi phát triển thành thị trấn.

Tất cả là nhờ một cái hố sụt dưới đáy biển cách đó 7 cây số về phía bắc: Blue Hole Dahab.

Vòng nước sẫm màu hơn hẳn phần chung quanh chính là miệng hố phía trên.

Cấu trúc của hố này hơi đặc biệt.

Nói cho dễ hình dung, Blue Hole giống một cái thùng gỗ bị thủng một lỗ ở mé dưới hông.

Miệng thùng ở trên là đỉnh hố.

Đi xuống một đoạn, ở sườn hố có một khe hở lớn thông thẳng ra biển khơi, và cái lỗ thủng bên hông thùng chính là khe hở đó.

Dân lặn gọi khe ấy là Arch, nghĩa là mái vòm.

Mép trên của hố ở phía gần biển khơi thấp hơn, nằm ở độ sâu khoảng 6 mét.

Nhìn cái mép ấy cùng với mái vòm nằm bên dưới, tổng thể rất giống một chiếc yên ngựa.

Vì thế người ta gọi phần mép đó là Saddle, cái yên.

Rất nhiều thợ lặn giải trí xuống nước từ chỗ khác, chẳng hạn một điểm vào rất được ưa chuộng tên là Bells, rồi cuối cùng đều men theo Saddle mà vào Blue Hole.

Phần đông người lặn nông tụ lại ở vùng nước cạn hơn 6 mét.

Khoảng độ sâu từ 5 tới 40 mét là địa bàn của thợ lặn giải trí và phần lớn dân lặn tự do.

Xuống thấp hơn nữa, tức là chếch xuống dưới chỗ Saddle, cho tới đáy hố ở 52 mét, là một lối thông khổng lồ.

Trông nó y như một cánh cửa lớn.

Cộng thêm phần vòm cong phía trên, cái tên mái vòm ra đời từ đó.

Khu vực này chỉ thợ lặn kỹ thuật hoặc một số cao thủ lặn tự do mới tới được.

Mái vòm cao trung bình chừng 40 mét, dài khoảng 26 mét.

Từ trong lòng Blue Hole nhìn ra phía mái vòm sẽ thấy ánh sáng.

Đó là nắng ngoài biển khơi rọi vào.

Đã từng có rất nhiều người vì thứ ánh sáng ấy mà tưởng nhầm phía ngoài mái vòm là mặt nước.

Và tai nạn xảy ra từ chính sự nhầm lẫn đó.

Xuống sâu hơn nữa là đáy của Blue Hole.

Địa thế từ trong hố hướng ra biển khơi đổ dốc một mạch.

Tới quãng hơn 100 mét thì biến thành vách đứng dưới đáy biển, và độ sâu tụt thẳng xuống cỡ nghìn mét.

Mùa đông nước ở Blue Hole trung bình 20 độ, mùa hè khoảng 28 độ.

Cộng thêm san hô rực rỡ, cá, xác tàu đắm và hang hốc, nơi đây nhanh chóng thành thánh địa của dân lặn.

Nhưng lượng khách tăng vọt thì tai nạn cũng tăng theo.

Theo thống kê, từ thập niên 1980 tới năm 2012, chỉ trong khoảng 15 năm, số vụ tai nạn lặn ở đây đã hơn 130 vụ.

Tính trung bình mỗi năm có 8 người chết.

Còn con số tử vong theo các thống kê không chính thức có thể đã vượt 200 người.

Vì vậy Blue Hole còn bị gọi là nghĩa địa của thợ lặn.

Ngày 28 tháng 4 năm 2000, Yuri tới bên mép Blue Hole chuẩn bị xuống nước.

Kế hoạch của anh là lặn nhanh xuống tới chỗ mái vòm, độ sâu chừng 60 mét, cũng có thể sâu hơn.

Không ai biết rõ độ sâu thật sự trong kế hoạch cuối cùng của anh.

Rồi sau đó lập tức ngoi lên.

Yuri sẽ dùng chiếc camera gắn trên mũ để ghi lại toàn bộ hành trình.

Trang bị của anh lúc ấy gồm một bình khí nén đơn 12 lít.

Một đai chì nặng khoảng 12 ki-lô-gam làm vật nặng, mục đích là để chìm xuống thật nhanh.

Một chiếc camera lặn gắn mũ kiểu truyền thống, kèm pin.

Một áo phao điều chỉnh sức nổi loại túi khí.

Một máy tính lặn không rõ đời máy.

Bộ điều áp và thiết bị thở, loại hai cấp thông thường, đời máy cụ thể chưa từng được công bố.

Một tiếng trước khi lặn, Yuri muốn mời Tarek Omar, thợ lặn có tiếng ở địa phương, làm bạn lặn cho mình.

Nhưng Tarek từ chối.

Tarek cho rằng kiểu lặn xuống như thế là quá liều, quá nguy hiểm.

Yuri tuy là huấn luyện viên lặn, nhưng kinh nghiệm của anh chủ yếu tích lũy trong lặn giải trí.

Kinh nghiệm lặn kỹ thuật của anh thì rất ít.

Anh có thể thành thạo thao tác thiết bị, nhưng nếu gặp tình huống bất ngờ, khả năng ứng biến và vốn kinh nghiệm chưa chắc đủ.

Hơn nữa, chỉ dùng một bình khí nén thì gần như không có chút dự phòng nào.

Nên Tarek cảnh báo anh đừng làm vậy.

Ông còn đề nghị Yuri tập cùng ông 2 tuần rồi hãy xuống quay.

Nhưng tiếc thay, Yuri chỉ định ở Dahab đúng 2 ngày.

Anh nói không kịp thời gian.

Nên cuối cùng anh quyết định không cần bạn lặn nữa, một mình xuống.

Chuẩn bị xong, Yuri nhảy thẳng xuống nước không chút do dự.

Tốc độ chìm của anh rất nhanh, nhanh hơn cả anh tính.

Có lẽ cũng vì anh đeo quá nhiều chì.

Vài phút sau, Yuri nhìn thấy cái mái vòm khổng lồ toả thứ ánh xanh dịu.

Rất nhiều người tới đây đều bị luồng sáng ấy hút lấy, và Yuri không phải ngoại lệ.

Nhưng theo kế hoạch ban đầu, lúc này lẽ ra anh phải đi lên.

Dù gì anh cũng chỉ mang đúng một bình khí.

Không rõ anh đổi ý giữa chừng hay vì lý do nào khác, nhưng trong lúc tiến lại gần mái vòm thì thân người anh cũng từ từ chìm xuống.

Áp suất nước phía dưới càng lớn thì thể tích khí trong áo phao của anh càng bị nén lại.

Sức nổi của Yuri vì thế bắt đầu giảm.

Và tốc độ chìm của anh lại tăng lên.

Cuối cùng là mất kiểm soát hoàn toàn.

Nếu Yuri không cố ý chìm xuống, vậy vì sao anh không kịp thời điều chỉnh.

Về sau, qua đoạn ghi hình anh tự quay, người ta nhìn ra và nghe ra được rằng lúc ấy anh đã có triệu chứng say nitơ.

Say nitơ còn được gọi là hiện tượng martini.

Nó giống như say rượu.

Nó khiến khả năng phán đoán và nhận thức của người lặn bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Cùng lúc đó, lượng oxy hoà tan vào máu anh cũng tăng lên, và Yuri còn bị ngộ độc oxy.

Càng xuống sâu, tình trạng say nitơ và ngộ độc oxy của Yuri càng nặng thêm.

Vì sao lại nặng thêm.

Cứ hình dung thế này.

Khi đứng trên mặt nước, cầm một chai nhựa rỗng vặn kín nắp, cái chai phồng căng.

Nhưng mang cái chai ấy xuống nước sẽ thấy nó bị áp suất bóp bẹp dần.

Ở dưới nước, muốn cái chai phồng lại thì phải bơm vào trong nó lượng khí gấp mấy lần so với lúc ở trên bờ.

Phổi của người thợ lặn cũng y hệt.

Muốn căng được lồng phổi ra thì chỉ có cách hít vào nhiều khí hơn.

Mà như thế thì lượng nitơ và oxy hoà tan trong cơ thể lại tăng lên.

Từ đó say nitơ và ngộ độc oxy càng nặng.

Nên trong quãng thời gian sau đó, Yuri chẳng khác nào một người say nặng.

Anh chỉ biết bơm khí vào áo phao, mà không nhận ra mình đã quá nặng.

Muốn nổi lên, anh buộc phải vứt bỏ đai chì.

Yuri cứ thế trơ mắt nhìn mình rơi từ hơn 60 mét xuống tới đáy ở 92 mét.

Sau đó anh càng hoảng loạn hơn.

Anh thử bơm khí vào áo phao thêm lần nữa.

Nhưng không ngờ, có thể do lỗi chất lượng, cũng có thể do áp suất nước, túi khí áo phao của Yuri đột ngột bục.

Toàn bộ khí bên trong thoát hết ra ngoài.

Anh mất sạch cơ hội quay về mặt nước.

Thật ra tới lúc đó, dù có nổi lên được thì anh cũng không sống nổi.

Bởi ở độ sâu 90 mét, tốc độ tiêu thụ khí của Yuri gấp 10 lần lúc ở trên mặt đất.

Mà anh lại chỉ mang một bình khí.

Nghĩa là chỉ trong 1, 2 phút, khí trong bình sẽ cạn sạch.

Mà cho dù còn khí đi nữa thì cũng không đủ để giảm áp.

Không giảm áp thì lượng khí hoà tan trong cơ thể anh sẽ bung ra rất nhanh, như bọt trong chai nước ngọt bị lắc.

Anh sẽ hôn mê và chết trước cả khi chạm được mặt nước.

Ở cuối đoạn ghi hình, hình ảnh gián đoạn.

Không rõ anh đã tự tắt rồi vứt máy đi, hay chiếc máy tự rơi khỏi mũ.

Mất hoàn toàn sức nổi, Yuri bắt đầu lăn về phía biển khơi ngoài tầm kiểm soát.

Cuối cùng anh dừng lại ở độ sâu 115 mét, có lẽ vì vướng phải một tảng đá.

Vì không còn hình ảnh, không ai biết anh còn cầm cự ở đó bao lâu.

Nhưng thời gian ấy hẳn là rất ngắn.

Anh chắc đã chết trong sợ hãi và tuyệt vọng.

Hơn một tiếng sau, người nhà Yuri đợi trên bờ mãi không thấy anh lên mới nhận ra đã có chuyện.

Họ nhờ Tarek Omar xuống tìm.

Tarek nghe xong là hiểu ngay, đã muộn rồi.

Vì lượng khí của Yuri không thể nào cầm cự được lâu như vậy.

Ngày 29 tháng 4, tức là hôm sau ngày Yuri gặp nạn, Tarek cùng đồng đội xuống đáy Blue Hole tìm kiếm.

Họ phát hiện chiếc camera của Yuri ở độ sâu 92 mét, ngay dưới mái vòm.

Sau đó họ tìm tiếp.

Cuối cùng, ở 115 mét, họ tìm thấy thi thể Yuri.

Anh nằm sấp, mặt úp xuống, trông như không phải chịu đựng quá nhiều đau đớn.

Rồi họ đưa Yuri cùng trang bị của anh ra khỏi Blue Hole.

Lúc kiểm tra trang bị, Tarek phát hiện túi khí áo phao của Yuri đã bục.

Bình khí thì đã cạn.

Còn đai chì vẫn nằm nguyên trên người anh.

Nghĩa là tới lúc chết Yuri vẫn không nhớ ra rằng mình phải tháo nó ra.

Nhưng thứ khiến Tarek kinh ngạc nhất vẫn là chiếc camera.

Chiếc camera của Yuri vốn chỉ chịu được áp suất nước ở độ sâu 75 mét.

Vậy mà sau khi nằm một ngày ở dưới đáy, nó vẫn bật lên và phát lại được.

Theo lẽ thường nó phải hỏng, thậm chí phải vỡ nát.

Nó đã không vỡ.

Chính vì thế mà đoạn ghi hình ấy còn tồn tại tới bây giờ.

Việc đưa Yuri lên là do mẹ anh yêu cầu.

Hai ngày sau khi thi thể được đưa lên và toàn bộ đồ đạc, trang bị được trao lại cho bà, bà tìm Tarek nhờ tháo rời chúng ra để đóng gói.

Họ bật chiếc máy lên ngay lúc ấy.

Và mẹ anh đang đứng ngay tại đó.

Tarek về sau nói rằng nếu biết trước đoạn băng vẫn còn, ông đã cho nước vào làm hỏng nó.

Điều làm ông buồn và đau nhất, theo lời ông, là từ nay người mẹ ấy sẽ giữ thứ đó mãi mãi.

Về vụ tai nạn này, nhà chức trách Ai Cập chưa từng công bố báo cáo điều tra nào.

Nhưng trong một lần trả lời phỏng vấn, Tarek đã tổng kết lại.

Ông cho rằng Yuri gặp nạn chủ yếu vì mấy nguyên nhân sau.

Trước hết là anh không dùng bất cứ loại khí hỗn hợp nào, chẳng hạn trimix có pha heli, mà chỉ dùng khí nén đơn thuần.

Điều này làm xác suất anh bị say nitơ ở vùng nước sâu tăng lên rất nhiều.

Máy tính lặn của Yuri cho thấy áp suất riêng phần của oxy vượt xa ngưỡng an toàn.

Kết hợp với triệu chứng co giật thấy được trong đoạn ghi hình, có thể nói anh còn bị ngộ độc oxy.

Thứ hai là dùng một bình khí duy nhất cho một lần lặn sâu, khiến anh không có chút dự phòng nào để tự cứu mình dưới nước.

Thứ ba là yếu tố vật nặng và trang bị.

Rõ ràng Yuri đã không tính đúng trọng lượng.

Khối chì 12 ki-lô-gam anh mang theo, cộng thêm camera và pin, khiến tổng trọng lượng của anh quá lớn.

Cuối cùng, và cũng là điều quan trọng nhất, Yuri thiếu kinh nghiệm lặn kỹ thuật ở mức cần thiết.

Anh quá tự tin, lại còn bỏ qua chế độ bạn lặn và các nguyên tắc an toàn khác.

Anh vội vàng xuống nước vì muốn tranh thủ thời gian, nhưng không ngờ rốt cuộc anh không còn thời gian nào nữa.

Trước khi xuống nước, đã có một người từ chối đi cùng anh, nói thẳng rằng cách lặn đó là liều, và đề nghị dạy anh hai tuần.

Người ấy sau đó lại là người phải xuống tìm anh, là người mang chiếc camera lên, và là người bật nó lên trước mặt mẹ anh.

Yuri lúc ấy 22 tuổi.

Gia đình anh chưa từng lên tiếng về chuyện này.

Người duy nhất lên tiếng là Tarek Omar, và điều ông nói ra không phải về nguyên nhân tai nạn, mà là ông ước gì đoạn băng đó đừng tồn tại.