10 ngày, 14 lần lặn, 150 mét: ba con số của một chuyến đi hỏng từ trên bờ

Một thợ lặn người Nga chuẩn bị thử thách lặn sâu 150 mét ở Blue Hole, Dahab.

Nghe thì ghê gớm, nhưng một tuần trước đó anh ta mới chỉ là thợ lặn giải trí, độ sâu quen thuộc quanh mốc 50 mét.

Điều phi lý hơn: trước lời đề nghị liều lĩnh ấy của học viên, ông huấn luyện viên lại gật đầu.

Ba con số đủ để kể hết câu chuyện này trước khi nó bắt đầu: 10 ngày học, 14 lần lặn kỹ thuật, 150 mét.

Không cần biết gì thêm về lặn, chỉ cần đặt ba con số ấy cạnh nhau là đã thấy nó sai.

Ở Blue Hole của Dahab có rất nhiều chuyện lạ, nhưng chuyện này lạ ngay từ dòng đầu tiên, nên nó đáng được kể riêng.

Trước hết là chỗ đó.

Hình dung Blue Hole như một cái thùng gỗ, mà phần đáy bên hông thùng bị thủng một lỗ.

Thân giếng chính là lòng thùng.

Cái lỗ thủng ở phía dưới là một vòm đá, dân lặn gọi là Vòm, và nó thông thẳng ra biển khơi.

Đáy giếng là một sườn dốc thoai thoải đổ xuống.

Nhưng qua khỏi Vòm, ra tới vùng nước ngoài, độ sâu tụt thẳng xuống quãng 1.000 mét.

Đó là toàn bộ cấu trúc cần biết để hiểu chuyện sắp xảy ra.

Cuối tháng 10 năm 2011, một người Nga 35 tuổi tới Dahab.

Anh tên Igor Zhalo.

Trên giấy tờ, anh không phải người ngoài nghề: huấn luyện viên có quyền đào tạo huấn luyện viên của PADI, đồng thời là instructor trainer về sơ cấp cứu khẩn cấp.

Sổ lặn của anh ghi 386 lần.

Nhưng 386 lần ấy đều là lặn giải trí.

Kinh nghiệm lặn kỹ thuật của anh là con số 0.

Igor Zhalo tới Dahab với một mục tiêu: trong vòng 1 tuần, đi từ lớp lý thuyết đến trọn bộ chứng chỉ lặn khí trộn ba thành phần, và lấy luôn một cấp huấn luyện viên kỹ thuật.

Bình thường, đó là chặng đường dài.

Ngay cả khi học toàn thời gian và tích luỹ hiệu quả, nó vẫn mất vài tháng, có người mất 2 đến 3 năm.

Igor Zhalo định gói tất cả vào 7 ngày.

Người anh tìm được để dạy mình tên là Sergey Dunaev.

Ông tự nói mình từng xuống tới 170 mét, nhưng không đưa ra được dữ liệu nào chứng minh điều đó.

Kinh nghiệm dạy lặn kỹ thuật của ông tính bằng 1 năm.

Ông thiếu kiến thức tổ chức những chuyến lặn sâu, và cũng không có hồ sơ theo dõi học viên chi tiết.

Vậy tại sao Igor Zhalo lại chọn ông?

Câu trả lời là: ông rẻ, ông dễ dãi, và ông dễ bị thuyết phục.

Giờ thì xem cái khoá cấp tốc ấy đã trôi qua thế nào, theo đúng từng ngày.

Ngày 29 tháng 10, dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên, Igor Zhalo có buổi lặn kỹ thuật đầu tiên trong đời, độ sâu 15 mét.

Ngày 31 tháng 10, anh xuống 40 mét.

Ngày 1 tháng 11, anh hoàn thành phần lý thuyết, đồng thời lặn sâu 50 mét.

Ngày 2 và ngày 3 tháng 11, anh vừa thi vừa tiếp tục tập.

Ngày 4 tháng 11, anh xuống 65 mét.

Lên khỏi nước, anh bắt đầu đau đầu, và cơn đau nặng đến mức cuối cùng phải dùng thuốc mới dịu được.

Ngày 5 tháng 11, anh trượt bài thi lý thuyết.

Trong nhật ký, anh than rằng lỗi là ở người dạy.

Cũng chính ngày hôm đó, anh thực hiện một chuyến lặn 85 mét.

Chỉ một ngày sau, anh được phép xuống 106 mét.

Trong bất kỳ chương trình đào tạo lặn kỹ thuật chuyên nghiệp nào, một nhịp độ như thế cũng là thứ không thể chấp nhận.

Từ 65 mét lên 106 mét trong 48 tiếng, xen giữa là một bài thi trượt và một cơn đau đầu phải uống thuốc.

Cũng trong ngày ấy, anh thi lại lý thuyết, và lần này đạt trên 90%.

Hôm sau, tức ngày 7 tháng 11, con người chỉ có 10 ngày và 14 lần lặn kỹ thuật ấy đã tự tin đến mức bùng nổ.

Anh thấy lặn kỹ thuật hoá ra cũng chỉ có vậy.

Thế là anh muốn chơi lớn: 150 mét.

Còn một con số nữa khiến chuyện thành phi lý hơn nữa.

Bình thường, một chuyến lặn sâu 150 mét kiểu nước mở cho một người tốn từ 800 đến 1.000 euro.

Igor Zhalo chỉ trả 250 euro.

Bởi vì anh đã cắt sạch, cả những khoản đáng cắt lẫn những khoản tuyệt đối không được cắt.

Khí dự phòng, thợ lặn hỗ trợ, xe ứng cứu chờ trên bờ, phương án y tế — không có gì trong số đó.

Theo lời huấn luyện viên Sergey Dunaev kể lại sau này, chuyến 150 mét vốn là chuyến của riêng ông, ông định tự đi một mình.

Igor Zhalo biết chuyện, rồi chủ động xin đi cùng.

Ông không cưỡng lại nổi sự thuyết phục của học viên, và cuối cùng ông đồng ý.

Một người dám nghĩ, một người dám gật đầu.

Igor Zhalo có viết tay một bản kế hoạch lặn 150 mét.

Nhưng khi thực sự xuống nước, anh dùng một phương án khác, với cấu hình khí và lượng dự trữ đều thấp hơn nhiều so với chuẩn an toàn.

8 giờ 30 sáng ngày 7 tháng 11 năm 2011, Igor Zhalo và huấn luyện viên Sergey Dunaev vào nước ở miệng trên của Blue Hole.

Họ bám vách đá phía trong, bắt đầu tụt xuống.

Có một chi tiết đáng nhắc: dữ liệu về sau cho thấy lúc vừa xuống nước, áp suất bình khí chính của Igor Zhalo là 200 bar, trong khi theo kế hoạch con số phải là 228.

Nghĩa là ngay khi chưa đi được mét nào, bình chính của anh đã hụt 28 bar.

Igor Zhalo hoặc không phát hiện ra, hoặc phát hiện ra rồi bỏ qua.

Hai người nhanh chóng tới khu vực Vòm ở độ sâu 52 mét.

Igor Zhalo ra dấu tay với huấn luyện viên: không vấn đề gì.

Rồi cả hai vừa xuyên qua Vòm vừa tiếp tục đi xuống.

8 giờ 48 phút, Igor Zhalo chuyển sang khí trộn ba thành phần và đi tiếp.

Nhưng đến lúc ấy anh đã bắt đầu có dấu hiệu say khí: ra dấu chậm chạp, sự tập trung loãng ra.

Huấn luyện viên thấy vậy, vội rọi đèn nhắc anh giữ tỉnh táo.

8 giờ 52 phút, hai người chạm mốc 150 mét.

Áp suất bình chính của Igor Zhalo lúc này đã tụt còn 18 bar.

Hao nhanh đến thế, có lẽ vì trạng thái say khí cộng với tâm lý căng thẳng.

Và ngay sau đó, Igor Zhalo bắt đầu hoảng.

Lý do rất cụ thể: theo kế hoạch ban đầu, lượng khí còn lại khi chạm 150 mét phải đủ đưa anh ngược lên tới mốc 90 mét.

Giờ thì nó không đủ.

Cộng thêm việc ở 150 mét khí bị tiêu hao cực nhanh, anh cuống lên.

Igor Zhalo ra dấu tay báo với huấn luyện viên rằng mình thiếu khí, phải lên gấp.

Lúc ấy, không rõ vì sợ hãi hay vì say khí nặng thêm, toàn thân anh bắt đầu run.

Huấn luyện viên cố giữ lấy anh để anh bình tĩnh lại.

Nhưng sau khi đổi bình, Igor Zhalo đẩy ông ra rồi bơi đi.

Đó là theo lời kể của huấn luyện viên Sergey Dunaev.

Theo kế hoạch, khi đi lên, hai người phải bám vách đá phía ngoài Blue Hole mà nổi thẳng đứng.

Igor Zhalo thì bơi chếch lên, hướng ngược vào trong lòng giếng.

Có thể anh nhầm khoảng sáng bên trong Vòm là mặt nước.

Cũng có thể anh thấy phía ấy quen thuộc hơn.

Hành động của huấn luyện viên ở thời điểm này cũng là thứ khó hiểu.

Ông không đuổi theo để giúp hay để cản, mà vẫn theo đúng kế hoạch cũ, bắt đầu quy trình giảm áp của mình từ phía ngoài giếng.

Về sau ông giải thích rằng Igor Zhalo bơi quá nhanh, ông không tìm thấy người, nên cho rằng học viên đã lên theo đúng kế hoạch.

Igor Zhalo đi lên với tốc độ 25 mét mỗi phút.

Tốc độ an toàn là 9 mét mỗi phút.

Trên đường, vì hoảng loạn, khí trong bình hao đi cực nhanh.

Ở khoảng 80 mét, anh đổi khí một lần.

Ở 60 mét, điểm dừng giảm áp đầu tiên, anh không dừng lại mà tiếp tục lên.

8 giờ 59 phút, anh lao vụt qua tầng Vòm ở 52 mét và vẫn đi lên.

Đến lúc ấy, những triệu chứng sớm của bệnh giảm áp đã xuất hiện trên người anh: đau khớp, khó thở.

Trên đường lên, Igor Zhalo còn gặp những thợ lặn khác.

Họ ra dấu hỏi anh có vấn đề gì không.

Điều kỳ lạ là Igor Zhalo không hề cầu cứu.

Anh chỉ làm một dấu OK rồi tiếp tục đi lên.

Cảnh ấy được nhiều thợ lặn nhìn thấy.

Sau đó, có lẽ do dùng khí giàu oxy cộng với ảnh hưởng của say khí, ý thức anh rất mờ.

Nên ở mấy điểm dừng giảm áp cuối cùng, anh không dừng lại một điểm nào.

Dữ liệu máy tính lặn cho thấy: chỉ trong vỏn vẹn 6 phút, anh đã đi từ 150 mét lên tới mặt nước.

Theo mô tả của những thợ lặn có mặt tại hiện trường, khi Igor Zhalo trồi lên khỏi mặt nước, anh đã mất khả năng tự thở.

Toàn bộ khuôn mặt anh tím lại, đó là dấu hiệu mạch máu bị nghẽn do bệnh giảm áp.

Nhiều khả năng anh đã bất tỉnh từ quãng 20 mét, và thứ đưa anh nốt đoạn cuối lên mặt nước chỉ là lực nổi của áo phao.

Những thợ lặn gần đó lập tức kéo anh vào bờ cấp cứu.

Nhưng tại chỗ không có thiết bị oxy, cũng không có buồng giảm áp hay bất cứ phương tiện cấp cứu nào dành cho bệnh giảm áp.

Đến khi xe cứu thương tới nơi, Igor Zhalo đã không còn dấu hiệu sinh tồn.

Bác sĩ kết luận nguyên nhân tử vong là bệnh giảm áp thể tối cấp dẫn tới suy đa cơ quan.

Nói cho cụ thể thì thế này.

Trong quá trình đi thẳng từ 150 mét lên mặt nước mà không dừng lại lần nào, áp suất bên ngoài tác động lên cơ thể Igor Zhalo tụt từ 16 atmosphere xuống còn 1 atmosphere.

Lượng khí nitơ đã hoà tan vào cơ thể anh ở độ sâu lớn lập tức nở ra thành vô số bọt khí, hệt như một chai coca bị lắc mạnh rồi vặn nắp.

Những bọt khí ấy không kịp thoát ra ngoài, chúng làm nghẽn mạch máu và chèn ép mô, gây bệnh giảm áp thể tối cấp.

Cộng thêm tình trạng khí thuyên tắc động mạch, hô hấp nhân tạo tại hiện trường hoàn toàn không thể cứu được mạng anh.

Khoảng 2 tiếng sau khi Igor Zhalo lên khỏi mặt nước, huấn luyện viên Sergey Dunaev hoàn tất quy trình giảm áp và nổi lên.

Ông bơi từ khu yên ngựa ngoài biển vòng về Blue Hole rồi vào bờ.

Mãi tới lúc ấy, ông mới biết học viên của mình đã chết từ 2 tiếng trước.

Nhìn lại, phần lỗi rơi trước hết vào người huấn luyện.

Năng lực của ông không minh bạch, và ông đã cho Igor Zhalo học cấp tốc sai quy định, dám để một người từ mức nhập môn nhảy thẳng lên 150 mét chỉ trong 1 tuần.

Ông không đánh giá đúng trình độ kỹ thuật lẫn trạng thái tâm lý của học viên.

Dưới nước, khi Igor Zhalo gặp nạn, ông cũng không lập tức bám theo để giúp, mà để mặc học viên tự đi lên.

Ban đầu ông nói chính ông là người bảo Igor Zhalo lên trước.

Sau khi bị chỉ trích, ông đổi lời, nói rằng Igor Zhalo đẩy ông ra rồi bơi đi, và ông không đuổi theo vì tầm nhìn quá kém.

Điều đó khó tin, bởi tầm nhìn dưới Blue Hole thường khá tốt, hẳn ông phải nhìn thấy quỹ đạo đi lên của học viên.

Vậy mà ông không bám theo, mà tự giảm áp ở phía ngoài giếng.

Về sau, một số chuyên gia lặn nói rằng nếu lúc ấy huấn luyện viên chịu tích cực hỗ trợ, rất có thể Igor Zhalo đã không chết.

Theo họ, ông đã không làm tròn phần trách nhiệm mà một người dạy phải làm.

Còn phần của chính Igor Zhalo thì gói lại trong hai chữ: liều lĩnh, và thứ có thể gọi là sự sùng bái mù quáng dành cho độ sâu.

Không có bất kỳ chứng chỉ lặn kỹ thuật nào, chỉ qua 10 ngày học cấp tốc, anh nhảy từ mấy chục mét lên 150 mét.

Anh chưa thực sự nắm được những kỹ năng cốt lõi mà lặn sâu đòi hỏi: kiểm soát độ nổi, chuyển đổi khí, hoạch định giảm áp.

Nên khi cơn say khí ập đến, anh không còn khả năng xử lý một cách lý trí, và kết cục là mất kiểm soát rồi hoảng loạn trồi lên.

Ngoài hai người ấy còn một nguyên nhân nằm sâu hơn, là tình trạng loạn đào tạo cấp tốc của cả ngành lặn.

8 ngày lấy trọn chứng chỉ lặn hang động.

10 ngày đi từ lặn giải trí sang lặn kỹ thuật.

Những lời quảng cáo kiểu ấy khiến rất nhiều người bỏ qua phần mài kỹ năng và phần xây dựng tâm lý.

Thứ rút ra được từ chuyện này, thực ra nằm gọn ở một chỗ giản dị.

Học lặn mà chỉ nhắm vào tấm chứng chỉ thì tấm chứng chỉ ấy chẳng đỡ được gì cho mình dưới 150 mét nước.

Nó giống hệt chuyện thi bằng lái: phần lý thuyết và phần thực hành đều phải học cho tử tế, không phải vì cái bằng, mà vì cái thân mình, vì người lặn cùng mình, và vì những người đang đợi mình ở nhà.

Cái người ta biết chắc trong câu chuyện này, cuối cùng vẫn chỉ có ba con số: 10 ngày, 14 lần lặn kỹ thuật, và 150 mét.