Đứng cả ca 8 tiếng: cuộc chiến giành quyền được ngồi
Hàng triệu nhân viên dịch vụ ở Mỹ đang đòi một chiếc ghế, có vụ dàn xếp tới 65 triệu USD. Đứng suốt ca hại cơ thể ra sao, vì sao chủ vẫn sợ nhân viên ngồi.
Một nữ thu ngân ở Mỹ kể cô giảm hơn 18 kg trong thời gian đi làm, không phải nhờ ăn kiêng, mà vì mỗi ngày phải đứng và đi hơn 12.000 bước trong ca, ngồi xuống là bị lập biên bản.
Câu chuyện ấy không cá biệt.
Ở Mỹ, hàng triệu nhân viên phục vụ, bán hàng, thu ngân đang đòi lại một thứ tưởng như hiển nhiên: một chiếc ghế.
Người ta gọi đó là "quyền được ngồi".
Chuyện gì đang diễn ra
Một bài báo của tờ Guardian, được báo chí Việt Nam dịch lại ngày 4/10/2026, kể về những nhân viên dịch vụ bị cấm ngồi suốt ca làm.
Một nhân viên chăm sóc khách hàng phát hiện toàn bộ ghế trong phòng nghỉ biến mất, chiếc ghế gấp còn sót lại bị dán giấy cấm dùng, với lý do "tăng năng suất".
Câu chuyện của cô nhận hơn 1.500 bình luận trên một diễn đàn mạng xã hội, phần lớn là người cùng cảnh.
Một video ghi cảnh nhân viên một chuỗi kem phải ngồi xổm dưới sàn hoặc ngồi tạm lên thùng rác để nghỉ chân thu hút hơn 2,8 triệu lượt xem.
Một lễ tân khách sạn ở California đứng 40 giờ mỗi tuần, dù đã dùng giày đế mềm và thảm lót, cơ thể vẫn đau nhức.
Một cuộc đấu tranh dài hơn một thế kỷ
Chuyện đòi ghế không mới.
Một giáo sư nghiên cứu lao động ở Mỹ cho biết từ những năm 1880, giới chủ đã bỏ ghế để kiểm soát cơ thể công nhân, và công đoàn đưa quyền được ngồi vào nội dung vận động pháp lý.
Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, 49 trên 50 bang của Mỹ đã có luật về chỗ ngồi cho người lao động, phần lớn ban đầu chỉ áp dụng cho nữ nhân viên bán hàng.
Năm 1964, Tổ chức Lao động Quốc tế đưa vào công ước về vệ sinh trong thương mại và văn phòng một điều khoản: phải có đủ ghế phù hợp và người lao động phải được tạo cơ hội hợp lý để dùng.
Tính tới năm 2023, 52 quốc gia đã phê chuẩn công ước này.
Năm 2016, Toà án Tối cao bang California ra phán quyết: nếu tính chất công việc cho phép ngồi một cách hợp lý thì phải có ghế, và chủ không thể từ chối chỉ vì "thích nhân viên đứng hơn".
Năm 2018, chuỗi bán lẻ lớn nhất nước Mỹ đồng ý trả 65 triệu USD để dàn xếp vụ kiện của gần 100.000 thu ngân ở California vì không cung cấp ghế.
Đứng lâu, cơ thể trả giá ra sao
Trung tâm An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Canada giải thích: đứng tự nó không có hại, cái hại nằm ở chỗ phải đứng liên tục, ít được đổi tư thế.
Giữ thân thẳng đứng cần cơ chân, lưng, cổ gồng liên tục, máu tới cơ ít hơn nên mỏi nhanh hơn.
Đứng lâu mà ít đi lại khiến máu dồn xuống chân và bàn chân.
Lâu dần, tình trạng này có thể dẫn tới giãn tĩnh mạch mạn tính, gây đau và viêm.
Danh sách than phiền thường gặp gồm đau bàn chân, phù chân, đau thắt lưng, cứng cổ vai và mệt mỏi toàn thân.
Nhóm nghề bị nhắc tên đầu tiên chính là nhân viên bán hàng, bán lẻ và công nhân dây chuyền.
Khuyến nghị của cơ quan này rất rõ: kể cả với việc chỉ làm được khi đứng, vẫn nên có ghế để người lao động thỉnh thoảng ngồi nghỉ.
Vì sao nhiều chủ vẫn sợ nhân viên ngồi
Lý do phổ biến nhất là hình ảnh: nhân viên ngồi bị cho là kém nhiệt tình, kém chuyên nghiệp.
Một câu nói từ thập niên 1960 của giới kinh doanh đồ ăn nhanh vẫn được nhiều quản lý dùng: "Có thời gian dựa thì có thời gian dọn dẹp".
Phía người lao động thì chỉ ra một định kiến: không ai trách luật sư hay nhân viên văn phòng vì ngồi, nhưng người bán hàng ngồi thì bị coi là lười.
Thực tế ở châu Âu cho thấy điều ngược lại, thu ngân ngồi làm việc là chuyện bình thường, và ngay tại Mỹ cũng có chuỗi siêu thị gốc Đức bố trí ghế ở quầy.
Những điều nhiều người kể sai
- "Đứng thì năng suất hơn ngồi." Khi cơ thể đau nhức, người ta làm việc chậm và dễ sai hơn, năng suất không đến từ việc cấm ngồi.
- "Khách sẽ phàn nàn nếu thấy nhân viên ngồi." Nhiều người làm lễ tân, thu ngân lâu năm kể họ chưa từng thấy khách phàn nàn chỉ vì nhân viên đang ngồi.
- "Ngồi cả ngày mới tốt." Ngồi bất động cả ngày cũng có hại, giải pháp chuyên gia khuyên là được đổi tư thế, xen kẽ đứng, ngồi và đi lại.
- "Đây chỉ là chuyện của nước Mỹ." Quầy thu ngân, cửa hàng thời trang, quán cà phê ở Việt Nam phần lớn cũng yêu cầu nhân viên đứng suốt ca.
Nhìn về quầy thu ngân ở Việt Nam
Ở nhiều siêu thị, cửa hàng tiện lợi và shop thời trang trong nước, đứng suốt ca 8 tiếng vẫn được xem là mặc định.
Nếu bạn đang làm công việc phải đứng lâu, vài điều nhỏ có thể giúp:
- Đổi chân trụ thường xuyên, gác một chân lên thanh ngang hoặc bục thấp nếu có.
- Tranh thủ đi lại vài bước mỗi khi vắng khách, để máu ở chân lưu thông.
- Dùng giày vừa chân, đế êm, tránh giày cao gót cả ca.
- Nằm gác chân lên cao 10–15 phút sau giờ làm.
- Đi khám nếu thấy tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo, phù chân kéo dài hay đau thắt lưng không dứt.
Còn với người làm chủ, một chiếc ghế cao đặt sau quầy rẻ hơn rất nhiều so với việc mất một nhân viên giỏi vì kiệt sức.
Câu hỏi thường gặp
Quyền được ngồi là gì?
Đó là quyền của người lao động được cung cấp ghế phù hợp và được ngồi khi tính chất công việc cho phép. Ý tưởng này xuất hiện từ cuối thế kỷ 19 ở Mỹ, Úc và được Tổ chức Lao động Quốc tế đưa vào một công ước năm 1964. Hiện phong trào đang nóng trở lại ở Mỹ với nhân viên bán lẻ, thu ngân, lễ tân.
Đứng lâu khi làm việc gây hại gì cho sức khoẻ?
Theo cơ quan an toàn nghề nghiệp Canada, đứng liên tục ít đổi tư thế dễ gây đau bàn chân, phù chân, đau thắt lưng, cứng cổ vai và mệt mỏi toàn thân. Máu dồn xuống chân lâu ngày có thể dẫn tới giãn tĩnh mạch mạn tính. Nhân viên bán hàng, thu ngân và công nhân dây chuyền là nhóm hay gặp nhất.
Làm công việc phải đứng nhiều thì nên làm gì để đỡ mệt?
Nên đổi chân trụ thường xuyên, gác một chân lên bục thấp, tranh thủ đi lại vài bước khi vắng khách và dùng giày đế êm vừa chân. Sau giờ làm có thể nằm gác chân lên cao 10 đến 15 phút. Nếu thấy tĩnh mạch nổi rõ, phù chân kéo dài hoặc đau lưng không dứt thì nên đi khám.
