Bị mẹ chồng khinh là gái quê nghèo không môn đăng hộ đối suốt hai năm làm dâu

"Cái vali này để ngoài hiên. Vải cũ thế kia lôi lên phòng là mang bụi quê vào nhà tôi."

"Dạ."

"Còn cái túi kia là cái gì?"

"Dạ, gạo nếp mẹ con gói."

"Gạo?"

Bà Hạnh đứng ở bậc tam cấp, chưa nhìn mặt tôi lần nào.

"Con mang gạo lên thành phố à?"

"Dạ. Mẹ con cấy ở ruộng nhà."

"Ruộng nhà." Bà lặp lại hai chữ đó, chậm. "Vào nhà bỏ giày ra. Sàn mới lau."

Tôi cúi xuống tháo dép.

Sàn đá bóng đến mức tôi nhìn thấy mặt mình trong đó, và cái mặt ấy đang cúi.

"Khang."

"Dạ mẹ."

"Con đưa vợ con lên tầng ba."

"Sao lại tầng ba mẹ? Phòng tầng hai rộng hơn."

"Tầng hai để cho khách."

"Nhà mình mấy khi có khách."

"Thì để đó cho có."

Khang định nói thêm.

Tôi khẽ kéo tay áo anh.

"Tầng ba cũng được anh ạ."

Phòng tầng ba nhỏ nhất nhà, cửa sổ mở ra là bức tường nhà bên, xây cách đúng một sải tay.

Tôi kê lại cái giường, treo mấy bộ quần áo, và nghĩ căn phòng này đủ ấm cho hai người thương nhau.

Tối đó, Khang ngồi mép giường.

"Em chịu khó ít lâu. Khi nào anh gom đủ, mình ra riêng."

"Em không ngại đâu."

"Em ngại gì?"

"Em ngại nhất là thấy anh xin lỗi em mỗi ngày, cho những chuyện anh không gây ra."

Anh im.

Rồi anh nắm tay tôi, hứa một điều mà cả hai đứa đều biết anh chưa đủ sức giữ.

Bữa cơm đầu tiên, em chồng tôi cầm túi gạo lên, lật qua lật lại như xem một món đồ ngoài chợ.

"Chị mang gạo từ quê lên thật à?"

"Ừ."

"Ở đây siêu thị bán đầy, sạch hơn nhiều."

"Gạo này mẹ chị tự chọn."

"Tự chọn thì cũng là gạo thôi chị."

Vy đặt túi gạo xuống góc bếp, chỗ để mấy cái thùng giấy chờ đem vứt.

Cô hai mươi hai tuổi, năm cuối đại học, nói nhanh và không có ý ác.

Cô chỉ thật lòng nghĩ như thế.

Tôi nhấc túi gạo, cất vào tủ.

"Chị cất làm gì cho chật tủ."

"Chị biết giá của nó."

"Bao nhiêu chị?"

"Không nằm ở siêu thị."

Vy nhún vai, quay đi.

Ba tháng đầu trôi qua như một cuộc thử việc không lương.

"Con dậy được rồi đấy à?"

"Dạ, con dậy từ năm giờ."

"Năm giờ mà giờ này bếp chưa có gì?"

"Con đi chợ về, con nấu ngay ạ."

"Từ mai con lo luôn cơm nước, giặt giũ, dọn ba tầng."

"Còn cô giúp việc theo giờ ạ?"

"Mẹ cắt rồi."

"Dạ."

"Con gái quê quen tay chân, làm cho khỏe người. Chứ ngồi không sinh nghĩ ngợi."

Tôi gật đầu.

Tối đó Khang về, thấy tôi còn đứng ở bồn rửa lúc mười một giờ.

"Sao giờ này em còn làm?"

"Em rửa nốt."

"Cô giúp việc đâu?"

"Mẹ cắt rồi anh ạ."

"Cắt từ bao giờ?"

"Từ sáng nay."

"Sao mẹ không nói với anh?"

"Anh hỏi mẹ đi."

Khang đứng đó một lúc, tay còn cầm cặp.

"Để anh nói với mẹ."

"Anh nói gì?"

"Anh bảo mẹ thuê lại."

"Rồi mẹ hỏi anh tiền đâu thì anh trả lời sao?"

Anh im.

"Đấy." Tôi vặn vòi nước. "Anh đi ngủ đi, mai anh còn đi làm sớm."

Việc nhà với tôi nhẹ như trở bàn tay.

Cái làm tôi mỏi không phải đôi tay, mà là cái ánh mắt đi kèm khi người ta giao việc.

Ngày tiễn tôi lên tàu, mẹ tôi dúi túi gạo vào tay tôi.

"Làm dâu thì nhịn được cứ nhịn."

"Vâng ạ."

"Nhưng đừng nhịn đến mức đánh mất mình."

"Con nhớ rồi mẹ."

Bố tôi thì ít nói hơn.

Ông ôm vai tôi một cái.

"Con cứ sống cho tử tế."

"Còn lại ạ?"

"Còn lại để bố lo."

Lúc đó tôi tưởng đó chỉ là câu nói cho vui của một người cha.

Có hôm bà bạn của mẹ chồng đến chơi.

"Con dâu chị làm nghề gì thế?"

"Nó ở nhà."

"Ở nhà thôi à?"

"Ở nhà lo trong ngoài, cũng không cần đi làm." Bà Hạnh rót nước. "Nhà nó dưới quê thì chị biết rồi. Ruộng vườn, chả có gì."

"Ừ, thời buổi này có chỗ chui ra chui vào là may."

"Chị nói phải."

Tôi bưng khay nước ra, cúi đầu chào, rồi lui vào bếp.

Khách về, bà Hạnh vào theo tôi.

"Con đứng nghe hết đấy à?"

"Dạ con rót nước thôi ạ."

"Con có giận mẹ không?"

"Con không giận."

"Ừ, con đừng giận. Mẹ nói thế cho gọn."

"Vâng."

"Chứ chả lẽ mẹ ngồi kể cho người ta nghe con làm gì ở nhà này?"

"Con có làm gì đáng xấu hổ đâu ạ."

Bà Hạnh quay lại.

"Con vừa nói gì?"

"Con nói con nấu cơm, con dọn nhà. Mấy việc đó có gì phải giấu ạ."

"Con không hiểu rồi."

"Mẹ giảng cho con hiểu."

"Người ta không hỏi con làm gì. Người ta hỏi con là ai."

"Vâng." Tôi cúi xuống rửa mấy cái tách. "Con là ai thì đúng là chưa ai hỏi con thật."

Thật ra tôi từng có việc.

Tôi học tài chính, từng làm phân tích ở một công ty có tiếng, đọc báo cáo dòng tiền còn nhanh hơn đọc thực đơn.

Tôi nghỉ vì Khang bảo mẹ muốn có người trông nom nhà cửa.

Bằng cấp của tôi nằm im dưới đáy vali, cùng vài thứ giấy tờ khác tôi chưa từng đem ra.

"Chị ơi, áo em treo ngoài ghế đấy."

"Ừ."

"Là hộ em nhé, mai em đi phỏng vấn."

"Ừ."

"Chị dâu mình đấy," Vy quay sang đứa bạn ngồi cạnh. "Người nhà quê, hiền lắm."

Chữ "hiền" trong miệng cô nghe như một lời chê khéo.

Nhưng cô không hẳn là người xấu.

Hôm tôi sốt nằm bẹp, chính Vy lặng lẽ mua cháo để đầu giường rồi đi, không nói câu nào.

"Em mua cháo cho chị à?"

"Ai bảo chị?"

"Chị đoán."

"Chị đoán sai rồi."

"Ừ, chị đoán sai."

"Chị ăn đi cho nóng."

Cô là kiểu người được nuông chiều lâu quá nên quen nghĩ mình đứng trên người khác, mà chưa ai chỉ cho cô thấy điều đó sai.

Bố chồng tôi, ông Thịnh, là người ít nói nhất nhà.

"Bố ăn thêm bát nữa ạ?"

"Thôi."

"Canh còn nóng bố ạ."

"Ừ."

Hai năm, ông chỉ nói với tôi những câu như thế.

Có một lần duy nhất ông nói dài hơn.

"Con Diệu này."

"Dạ bố."

"Con vào nhà này bao lâu rồi?"

"Dạ được hai năm rồi ạ."

"Nhanh nhỉ."

"Vâng."

Ông định nói thêm.

Bà Hạnh đi ngang qua phòng khách, và ông thôi.

"Bố nói gì cơ ạ?"

"Không có gì. Con dọn mâm đi."

Có một buổi tối, nhà có giỗ.

Bà Hạnh mời họ hàng bên chồng tới, kê hai mâm.

"Con dọn mâm dưới bếp nhé."

"Dạ, con ngồi mâm dưới ạ?"

"Ừ, con ngồi với mấy đứa nhỏ. Trên này chật."

"Trên này còn hai chỗ mà mẹ."

"Hai chỗ đó mẹ để cho bác Tám với cô Nhàn."

"Vâng ạ."

Bác Tám ngồi đầu bàn, ngoái xuống bếp.

"Con dâu chị đâu sao không lên ăn?"

"Nó ăn dưới ấy cho tiện, còn hâm canh."

"Gọi nó lên."

"Nó quen rồi bác ạ."

"Quen là quen thế nào?"

"Cháu nó ở quê lên, ngồi mâm trên nó ngại."

Tôi đứng ở cửa bếp, tay còn cầm cái vá.

"Diệu ơi." Bác Tám gọi. "Cháu lên đây bác hỏi."

"Dạ, cháu hâm nốt nồi canh ạ."

"Canh để đấy."

"Dạ cháu lên ngay."

Nhưng tôi không lên.

Tôi đứng đó, khuấy nồi canh đã sôi từ lâu, cho đến khi trên nhà đổi sang chuyện khác.

Đêm ấy Khang hỏi tôi.

"Sao em không lên?"

"Lên thì mẹ khó xử."

"Còn em?"

"Em thì có ai để ý đâu anh."

Rồi những dấu hiệu nhỏ bắt đầu chồng lên nhau.

"Mẹ ơi, xe của bố đâu rồi ạ?"

"Bán rồi."

"Sao lại bán mẹ?"

"Để hai xe tốn tiền bãi gửi."

"Nhà mình có gara mà mẹ."

"Con hỏi lắm thế."

Bà Hạnh vẫn son phấn đi họp lớp, vẫn khoe hàng xóm chuyện gói thầu này gói thầu nọ.

Nhưng bà bắt đầu đếm tiền chợ kỹ hơn.

"Hôm nay con tiêu bao nhiêu?"

"Dạ ba trăm hai."

"Sao nhiều thế?"

"Con mua cá thu, bố thích ăn cá thu."

"Từ mai mua cá nục."

"Dạ."

Ban đêm, tôi nghe tiếng ông bà thì thầm những con số bên kia vách.

Người ngoài nhìn vào vẫn thấy một gia đình khá giả.

Chỉ người trong nhà mới nghe được tiếng nứt.

Một tối, tôi bưng trà lên phòng làm việc cho ông Thịnh.

Cửa hé.

"Anh khất tôi thêm tháng nữa thôi..."

"..."

"Tôi biết. Tôi biết chứ. Nhưng bên chủ nợ lớn nhất bên kia mà siết là tôi mất trắng."

Tôi đặt khay trà xuống bàn, định lui ra.

"Ai đấy?"

"Dạ con ạ. Con mang trà lên."

"Ra ngoài. Chuyện người lớn."

"Dạ."

Tôi khép cửa.

Nhưng ba chữ ấy dính lại trong đầu tôi suốt đêm.

Chủ nợ lớn nhất.

Người có thể quyết định gia đình này còn hay mất.

Tôi nằm nhìn trần nhà, và không hiểu sao câu bố dặn hôm cưới lại vang lên rõ đến lạ.

Còn lại để bố lo.

Sáng hôm sau, ông Thịnh bỏ quên một tập hồ sơ trên bàn ăn.

Tôi bưng bát cơm đi qua, liếc thấy cái tên công ty in trên bìa.

Tay tôi khựng lại giữa không trung.

Cái tên ấy tôi thuộc còn hơn thuộc tên mình.

"Alo, con Diệu đây bố ạ."

"Con gái. Sao gọi giờ này?"

"Bố. Công ty mình có cho một công ty xây dựng nội thất ngoài này vay không ạ?"

Đầu dây bên kia im mấy giây.

"Sao con hỏi?"

"Con đọc được cái tên trên bìa hồ sơ."

"Hồ sơ của ai?"

"Của bố chồng con."

Lại im.

Rồi giọng bố tôi trầm xuống.

"Bố biết rồi. Bố ký khoản đó ba tháng trước, qua quỹ chú Đạt đứng tên. Bố không biết đó là nhà thông gia. Bố chỉ nhìn hồ sơ, không nhìn tên người."

"Giờ bố tính sao ạ?"

"Con muốn bố tính sao?"

"Bố đừng làm gì cả."

"Con nói lại bố nghe."

"Bố đừng siết, cũng đừng nới. Bố cứ để nguyên như với một khách hàng bình thường."

"Vì sao?"

"Vì con muốn nhìn cho rõ họ là ai khi họ chưa cần đến con."

Bố tôi thở ra một hơi dài qua điện thoại.

"Con giống bố ở chỗ dở nhất."

"Chỗ nào ạ?"

"Chỗ thích tự mình biết."

Bố tôi tên Sơn.

Ở quê người ta gọi ông là ông Sơn vựa gạo, rồi ông Sơn kho lạnh, rồi ông Sơn hợp tác xã.

Từ vài mẫu ruộng, ông gây dựng cả một chuỗi thu mua nông sản, sau rẽ sang đầu tư.

Nhà tôi vẫn là căn nhà cấp bốn cũ, bố không chịu xây lại.

"Sao bố không xây nhà mới?"

"Nhà để ở, không phải để khoe."

"Người ta cười bố kìa."

"Ai cười?"

"Bà Chín đầu ngõ."

"Kệ bà ấy." Ông cắn hạt dưa. "Con cứ để người ta nghĩ nhà mình nghèo."

"Để làm gì hả bố?"

"Ai thương con lúc họ tưởng con nghèo, người đó mới thật."

Ngày tôi lấy chồng, bố không cho tôi mang theo gì ngoài cái vali cũ và túi gạo nếp.

Chiều hôm ấy, bà Hạnh gọi tôi ra phòng khách.

"Diệu."

"Dạ mẹ."

"Cuối tuần nhà có tiệc. Đối tác quan trọng."

"Con nấu mấy mâm ạ?"

"Bốn mâm. Mẹ đã gọi bàn ghế rồi."

"Vâng ạ."

"Còn cái này." Bà đưa tôi một xấp vải gấp vuông. "Con mặc cái này."

Tôi mở ra.

Áo bà ba nâu, vải thô.

"Dạ, hôm đó con mặc cái này ạ?"

"Ừ."

"Con tưởng tiệc thì mặc lịch sự."

"Con là lau dọn, bưng bê thôi. Đừng ngồi chung bàn cho người ta khỏi hỏi."

"Người ta hỏi gì hả mẹ?"

Bà Hạnh nhìn tôi.

"Con hỏi câu đó làm gì?"

"Con hỏi cho biết ạ."

"Hỏi thì mẹ nói. Khách toàn người có tên tuổi. Người ta hỏi con dâu nhà này làm gì, mẹ trả lời sao?"

"Mẹ trả lời con ở nhà."

"Đấy. Thà đừng để người ta hỏi."

Vy đứng cạnh, chêm vào.

"Chị mặc áo bà ba màu nào cũng được, miễn sạch. Khách sang, mình phải ý tứ."

"Ý tứ là sao hả em?"

"Là... là đừng để lộ ra."

"Lộ ra cái gì?"

Vy đứng khựng.

Cô mở miệng rồi lại thôi, quay sang bấm điện thoại.

Tôi cầm xấp áo lên, nhưng chưa đi.

"Mẹ."

"Gì?"

"Con hỏi mẹ một câu được không ạ?"

"Ừ."

"Mẹ có chắc là mẹ muốn con đứng bưng bê hôm đó không?"

Bà Hạnh nhìn tôi như nhìn một cái ghế biết nói.

"Con hỏi lạ nhỉ. Chứ ai bưng?"

"Con thuê người được mà mẹ. Có mấy trăm bạc một buổi."

"Thuê làm gì cho tốn."

"Con trả tiền ạ."

"Con lấy tiền đâu ra?"

"Con có tiền để dành."

"Thôi." Bà xua tay. "Con làm là chắc nhất. Người ngoài vào nó lơ ngơ."

"Vâng." Tôi gấp xấp áo lại. "Con chỉ hỏi một lần thôi ạ. Mẹ nhớ là con đã hỏi."

"Con nói cái gì mà nghe ghê thế?"

"Con không có ý gì đâu mẹ."

Cả tuần đó tôi lo bữa tiệc như lo cho sự kiện của người khác.

Đi chợ, tính món, thuê bàn ghế, gọi người dựng rạp ngoài sân.

Bà Hạnh chỉ việc đi kiểm tra rồi chê.

"Cái rạp này thấp quá."

"Dạ, người ta bảo cao hơn thì vướng dây điện."

"Thấp thế khách vào đụng đầu."

"Con bảo họ nâng thêm hai tấc ạ."

"Con biết cái gì mà bảo."

"Vâng."

Đêm trước buổi tiệc, tôi gọi về cho mẹ.

"Con khỏe không con?"

"Con khỏe mẹ ạ."

"Nhà chồng có bắt nạt con không?"

"Không đâu mẹ."

"Con nói dối mẹ."

"Con không nói dối."

"Mẹ đẻ ra con, mẹ nghe cái giọng là mẹ biết."

Tôi im.

"Thôi." Mẹ tôi thở dài. "Bố con dạo này hay lên thành phố họp. Con có gặp bố không?"

"Chưa mẹ ạ."

"Ừ. Con giữ sức."

Buổi tiệc hôm ấy, tôi bưng bê thật.

Áo bà ba nâu, tóc buộc gọn, đi lại giữa bốn mâm khách như một cái bóng.

Khách của ông Thịnh là mấy nhà thầu và một người đàn ông trung niên đại diện quỹ đầu tư.

Tôi nhận ra ông ta ngay từ cửa.

Chú Đạt.

Người phụ trách mảng đầu tư của công ty bố tôi.

Người từng bế tôi hồi bé, từng chở tôi đi thi đại học.

Chú thấy tôi, khựng lại đúng nửa giây.

Tôi lắc đầu, rất khẽ.

Chú hiểu ý, quay đi bắt tay ông Thịnh.

"Anh Đạt, mời anh ngồi đầu bàn."

"Tôi ngồi đâu cũng được anh Thịnh ạ."

"Không được. Anh là khách quý nhất hôm nay."

Suốt buổi, chú giữ nguyên vẻ nghiêm của một chủ nợ đang cân nhắc có nên siết hay không.

Còn tôi bưng khay đi qua đi lại.

Có một lúc chú đứng bên bàn nước, tôi đứng rót trà cạnh đó.

"Cháu ổn không?"

"Cháu ổn."

"Bố cháu hỏi thăm suốt."

"Chú cứ làm việc của chú."

"Chú làm được đến đâu?"

"Đừng vì cháu mà nương tay."

Chú Đạt nhìn tôi một thoáng, ánh mắt vừa thương vừa nể, rồi bưng tách trà quay lại bàn.

Cuối buổi, khách vãn dần.

Ông Thịnh giữ chú Đạt lại, giọng xuống hẳn.

"Anh Đạt."

"Anh Thịnh."

"Tôi xin anh thêm sáu mươi ngày."

"Sáu mươi ngày anh làm được gì?"

"Qua quý này có dòng tiền về là tôi trả đủ gốc lãi."

"Dòng tiền từ đâu?"

"Từ gói thầu khu đô thị bên kia sông."

"Gói đó đã ký chưa anh?"

Ông Thịnh im.

"Chưa ký."

"Anh Thịnh."

"Dạ."

"Tôi hỏi thật anh. Nếu gói đó không ký được, anh lấy gì trả?"

"Tôi... tôi còn cái nhà này."

Bà Hạnh đang cầm ấm trà.

Bà đặt xuống mạnh hơn cần thiết.

"Ông nói cái gì đấy?"

"Bà im đi."

"Nhà này là nhà tôi ở, ông đem ra nói ở bàn tiệc à?"

"Tôi bảo bà im."

Tôi đứng ở cửa bếp, tay cầm khay, nghe rõ từng chữ.

Chú Đạt nhấp một ngụm trà, đặt tách xuống.

"Chuyện này tôi phải xin ý kiến cấp trên."

"Anh không quyết được à?"

"Người quyết định khoản của anh không phải tôi."

"Vậy là ai anh? Anh cho tôi biết để tôi còn đến gặp."

Chú Đạt đứng dậy, cài lại cúc áo vest.

"Một người anh chưa từng gặp."

"Ở đâu ạ?"

"Nhưng có lẽ gần anh hơn anh tưởng."

Chú chào rồi ra về.

Tối đó, ông Thịnh ngồi ngoài ban công đến hai giờ sáng.

"Gần anh hơn anh tưởng là nghĩa gì..."

"Ông đi ngủ đi."

"Bà nghĩ xem, là ai?"

"Tôi biết đâu."

"Hay là lão Hùng bên xóm dưới? Hay ông Tuấn?"

"Ông hỏi tôi thì tôi hỏi ai."

Không ai trong hai người nghĩ tới người đang đứng rửa chén ở gian bếp phía sau.

Sáng ra, Khang kéo tôi vào phòng, đóng cửa lại.

"Em ngồi xuống đây."

"Có chuyện gì hả anh?"

"Anh nói thật với em. Công ty bố sắp không trụ được."

"Xấu đến mức nào?"

"Nếu chủ nợ siết, nhà mình mất hết. Cả cái nhà này."

"Anh biết từ bao giờ?"

"Ba tháng."

"Sao anh không nói?"

Khang cúi đầu.

"Anh sợ em lo. Với lại..."

"Với lại gì anh?"

"Với lại anh xấu hổ."

Anh nắm tay tôi, và giọng anh vỡ ra.

"Anh xin lỗi em. Hai năm qua anh để em khổ trong chính nhà anh. Anh không biết cách bảo vệ em."

Đây là lần đầu anh nói câu đó mà không liếc về phía cửa xem mẹ anh có nghe không.

Tôi định mở lời.

Định kể cho anh nghe cái tên trên bìa hồ sơ.

Thì có tiếng gõ cửa.

Gấp, ba tiếng liền.

"Diệu ơi. Con ra đây mẹ nhờ chút."

Tôi mở cửa.

Bà Hạnh đứng đó, tay cầm điện thoại của ông Thịnh, mặt không còn chút nào cái vẻ khinh khỉnh thường ngày.

"Mẹ làm sao thế ạ?"

"Con đọc giúp mẹ cái tên này. Mẹ quên kính."

"Ai gọi hả mẹ?"

"Mẹ không biết. Người ta gọi ba cuộc rồi. Ông ấy đang ở dưới nhà tắm."

Tôi cầm máy lên.

Trên màn hình là tên bố tôi.

"Bố ạ."

"Con gái. Bố biết con đang cầm máy."

"Sao bố biết?"

"Chú Đạt kể bố nghe rồi. Con muốn bố xử lý thế nào?"

Bà Hạnh đứng cách tôi một bước chân.

Tôi thấy vai bà cứng lại.

"Con để loa ngoài bố nhé."

"Ừ."

"Bố nói lại câu vừa rồi đi ạ."

"Con muốn bố xử lý khoản của bên đó thế nào?"

Bà Hạnh lùi nửa bước, tay vịn thành ghế.

"Bố ơi. Con muốn nói chuyện này trước mặt cả nhà chồng con."

"Được. Bố đang trên đường lên. Chiều nay bố tới."

Cuộc gọi tắt.

Trong phòng khách chỉ còn tiếng quạt trần.

"Con..."

"Dạ mẹ."

"Con gọi ai là bố?"

"Con gọi bố con."

"Bố con là ai?"

"Chiều nay bố con lên, bố con tự giới thiệu ạ."

Bà Hạnh ngồi xuống ghế.

Rồi bà lại đứng lên.

"Diệu."

"Dạ."

"Con nói cho mẹ biết bây giờ."

"Mẹ đợi đến chiều được không ạ?"

"Không được. Mẹ hỏi con bây giờ."

"Vậy mẹ cho con hỏi lại mẹ một câu trước."

"Hỏi gì?"

"Hai năm nay mẹ có bao giờ hỏi con nhà con làm gì không ạ?"

Bà Hạnh mở miệng.

Rồi bà ngậm lại.

Cả buổi trưa hôm ấy trong nhà không ai yên.

Ông Thịnh gọi cho chú Đạt bốn lần, lần nào cũng nhận đúng một câu: chiều nay anh sẽ rõ.

Bà Hạnh mấy lượt đi ngang qua bếp, định hỏi tôi, rồi lại thôi.

Vy ngồi ôm điện thoại mà không bấm.

Ba giờ chiều, tôi mời cả nhà ra phòng khách.

Tôi kéo cái vali vải cũ ra giữa nhà — chính cái vali bà Hạnh bắt để ngoài hiên ngày tôi mới về.

"Con lấy cái đó ra làm gì?"

"Con lấy giấy tờ."

"Giấy tờ gì?"

Tôi mở khóa, lấy ra một tập giấy, đặt úp xuống bàn.

"Trước khi con nói, con xin phép hỏi cả nhà mấy câu."

"Con bày trò gì thế?" Bà Hạnh nhíu mày.

"Con hỏi thôi ạ."

"Hỏi thì hỏi."

"Mẹ, cái công ty đang cho công ty bố vay khoản lớn nhất, mẹ có biết tên không ạ?"

"Mẹ biết chứ. Cái quỹ gì đó."

"Chủ của quỹ đó là ai ạ?"

"Mẹ làm sao biết được."

"Con hỏi bố ạ. Bố có biết không?"

Ông Thịnh lắc đầu.

"Bố tìm ba tháng nay. Không ra."

"Bố có nghĩ người đó là người thế nào không ạ?"

"Chắc là dân tài chính ngoài này. Loại ăn trên ngồi trốc."

"Loại ăn trên ngồi trốc." Tôi nhắc lại. "Vâng."

"Con nói cái gì mà cứ vòng vo thế?" Bà Hạnh sốt ruột. "Con biết ông ta à?"

"Con hỏi mẹ câu nữa. Ngày con về làm dâu, mẹ nhìn cái vali của con trước hay nhìn mặt con trước ạ?"

Bà Hạnh sững lại.

"Con hỏi cái đó làm gì?"

"Con muốn mẹ nhớ lại thôi."

"Mẹ không nhớ."

"Con nhớ ạ. Mẹ nhìn cái vali trước."

"Thì cái vali nó nằm ngay đấy!"

"Vâng. Nó nằm ngay đấy."

"Con định trách mẹ à?"

"Con không trách. Con chỉ hỏi."

"Con hỏi kiểu đó là con trách rồi."

"Vậy mẹ trả lời giúp con câu này." Tôi nhìn thẳng bà. "Nếu ngày đó con xách một cái vali da, đi một cái xe con đưa tới, thì mẹ có bắt con để nó ngoài hiên không ạ?"

Cả phòng im.

"Con hỗn vừa thôi."

"Mẹ trả lời con đi ạ."

"Mẹ không phải trả lời con cái gì hết!"

"Mẹ." Khang lên tiếng. "Mẹ trả lời đi."

"Cả mày nữa à?"

"Con hỏi thật mẹ. Nếu hôm đó vợ con đi ô tô về, mẹ có xếp tụi con lên tầng ba không?"

Bà Hạnh quay phắt sang con trai.

"Tao xếp phòng theo tiện đi lại xuống bếp!"

"Tầng ba xuống bếp là xa nhất nhà mẹ ạ."

"Thì..." Bà cụt lời một nhịp. "Thì mẹ để tầng hai cho khách."

"Hai năm nay nhà mình có mấy lượt khách ngủ lại hả mẹ?"

"Không có." Vy khẽ nói.

"Vy!"

"Con nói thật mà mẹ. Không có ai ngủ lại cả."

Bà Hạnh đứng dậy, đi hai bước rồi quay lại.

"Được. Mẹ nói thẳng. Mẹ đối xử với con thế nào thì con cũng biết rồi, nhưng mẹ có làm gì quá đáng đâu? Mẹ cho con ăn, cho con ở, con dâu nhà nào chả phải làm việc nhà."

"Con không kêu ca việc nhà ạ."

"Thế con kêu ca cái gì?"

"Con kêu ca một câu mẹ nói với bạn mẹ."

"Mẹ nói gì?"

"Mẹ bảo nhà con dưới quê ruộng vườn, chả có gì."

"Thì đúng thế còn gì!" Bà Hạnh bật ra. "Mẹ nói sai chỗ nào? Nhà con có gì thì con nói ra đây xem nào!"

"Mẹ chắc câu đó chứ ạ?"

"Chắc! Mẹ hỏi thẳng con: nhà con có gì?"

"Mẹ nói to lên một chút, để bố và các em cùng nghe."

"Mẹ nói to đây!" Bà chống tay xuống mặt bàn. "Nhà con dưới quê có cái gì? Có mấy sào ruộng với cái nhà cấp bốn chứ có gì! Hai năm nay mẹ chưa từng nghe con khoe được cái gì cả! Mọi người nghe rõ chưa?"

"Rõ ạ." Vy nói khẽ.

"Đấy. Con nói lại mẹ nghe, nhà con có gì nào."

Tôi lật tập giấy trên bàn lên, xoay lại cho đúng chiều người đối diện, rồi đẩy sang trước mặt bà Hạnh.

"Nhà con có cái quỹ đang cho nhà mình vay ạ."

Bà Hạnh cúi xuống.

Bà nhìn tờ đầu tiên rất lâu.

"Cái gì đây?"

"Sơ đồ sở hữu của quỹ. Dòng cổ đông chi phối, mẹ đọc giúp con cái tên."

"Mẹ... mẹ quên kính."

"Kính mẹ để trên nóc tủ lạnh ạ. Con lấy cho mẹ nhé."

Tôi đứng dậy, đi lấy kính, đưa tận tay bà.

Bà Hạnh đeo kính vào.

Tay bà run.

"Nguyễn... Nguyễn Sơn."

"Mẹ đọc to hơn được không ạ. Bố ngồi xa."

"Nguyễn Sơn."

"Vâng." Tôi ngồi xuống. "Bố con tên Nguyễn Sơn. Con tên đầy đủ là Nguyễn Diệu."

Ông Thịnh giật tập giấy về phía mình.

Ông lật, đọc, lật lại, đọc lần nữa.

Rồi ông ngẩng lên.

"Vậy ra... người quyết định khoản của tôi..."

"Là bố con ạ."

"Người mà anh Đạt bảo gần tôi hơn tôi tưởng..."

"Là bố con."

"Ba tháng nay tôi đi tìm..."

"Bố ngồi ăn cơm với con dâu bố mỗi tối ạ."

Ông Thịnh bỏ kính ra, lấy tay che mắt.

Bà Hạnh vẫn đứng nguyên tư thế cúi xuống bàn.

"Sao con không nói sớm?"

"Mẹ vừa hỏi con câu đó à?"

"Mẹ hỏi. Nếu mẹ biết..."

Bà bỏ lửng.

"Mẹ nói tiếp đi ạ."

"Mẹ..."

"Nếu mẹ biết thì mẹ đã đối xử khác, phải không ạ?"

Bà Hạnh không đáp.

"Đấy là chỗ con buồn nhất." Tôi nói, giọng vẫn nhẹ. "Không phải chuyện cái vali, cũng không phải chuyện tầng ba. Là chỗ mẹ vừa thừa nhận: suốt hai năm, mẹ quyết định con đáng giá bao nhiêu dựa trên con có gì. Chứ không phải con là ai."

"Mẹ không có ý đó."

"Mẹ có ạ. Mẹ vừa nói ra trước mặt bốn người."

Tôi lấy trong tập giấy ra một tấm ảnh, đặt xuống giữa bàn.

Trong ảnh, một người đàn ông mặc áo sờn vai đứng cạnh những bao gạo chất cao đến nóc kho.

"Đây là bố con."

Bà Hạnh nhìn tấm ảnh.

"Ông ấy... ông ấy mặc thế này à?"

"Bố con mặc thế suốt ba mươi năm ạ."

"Sao lại thế được."

"Mẹ gặp người như bố con ngoài chợ, mẹ có nhìn lần thứ hai không?"

Bà Hạnh không trả lời.

Vy buông điện thoại xuống đùi.

Cô nhìn tấm ảnh, rồi nhìn về phía góc bếp, chỗ cái túi gạo nếp từng bị đẩy vào.

"Chị."

"Ừ."

"Cái túi gạo hôm đó..."

"Ừ."

"Em xin lỗi chị."

"Em xin lỗi vì cái gì?"

Vy im.

Rồi cô nói, rất nhỏ.

"Em cũng chưa biết. Em chỉ thấy em sai."

"Thế là đủ rồi em."

Khang ngồi cúi đầu, hai bàn tay siết vào nhau đến trắng khớp.

"Sao em không nói với anh?"

"Bố em dặn em đừng nói."

"Dặn thế nào?"

"Bố em bảo: ai thương con lúc họ tưởng con nghèo, người đó mới thật."

"Vậy anh là loại nào?"

"Anh là loại thương em thật." Tôi nói. "Nhưng anh chưa dám thương ra tiếng."

Anh ngẩng lên.

Mắt anh đỏ.

"Anh không dám bênh em một câu nào trong hai năm."

"Em biết."

"Vậy mà em vẫn ở lại."

"Em ở lại vì em tin cái tốt trong anh nó ngủ chứ nó chưa chết."

Đúng lúc đó chuông cửa reo.

Chú Đạt bước vào trước.

Sau lưng chú là một người đàn ông tóc điểm bạc, áo sơ mi cộc tay, xách một túi giấy.

Bố tôi không có dáng gì của một chủ nợ đến siết nợ.

Ông đưa mắt tìm tôi trước tiên, như mọi người cha vẫn làm.

"Con gái."

"Bố."

Ông Thịnh bật dậy khỏi ghế.

"Anh... anh Sơn ạ?"

"Vâng."

"Mời anh... anh ngồi ghế này."

"Tôi ngồi cạnh con gái tôi."

Bà Hạnh theo phản xạ kéo ghế, rót nước — những việc hai năm qua bà vẫn để tôi làm.

Bố tôi đặt túi giấy lên bàn, đẩy về phía bà.

"Gạo nếp mới, nhà tôi tự cấy."

"Dạ... dạ vâng."

"Con Diệu nhà tôi mang lên một túi hôm cưới. Tôi nghe nói bên này không quen ăn."

Bà Hạnh đỏ mặt.

Bà nhớ rõ mình đã để túi gạo đó ở đâu.

"Anh Sơn..."

"Chị cứ ngồi."

Bố tôi quay sang tôi, nhìn kỹ một lượt.

"Con gầy đi."

"Con vẫn khỏe bố ạ."

Ông cười — cái cười của người biết con mình vừa nói dối vì không muốn ai lo.

Rồi ông quay sang ông Thịnh, giọng vào việc.

"Anh Thịnh."

"Dạ, anh."

"Khoản của anh tôi xem kỹ rồi. Công ty anh khó thật, nhưng nền còn tốt, chỉ kẹt dòng tiền ngắn hạn."

"Vâng... vâng đúng thế ạ."

"Tôi lên đây không phải để siết anh."

Ông Thịnh ngẩng lên, mắt vừa mừng vừa ngượng.

"Cảm ơn anh. Tôi..."

"Khoan đã." Bố tôi đặt hai bàn tay lên bàn. "Trước khi bàn chuyện tiền, tôi có một câu muốn hỏi cả nhà."

"Anh cứ hỏi."

"Không phải hỏi với tư cách chủ nợ."

Ông ngừng lại, nhìn một lượt từ ông Thịnh, sang bà Hạnh, sang Khang, sang Vy.

"Tôi muốn hỏi: hai năm qua, các anh chị coi con gái tôi là ai trong nhà này?"

Câu hỏi của bố tôi treo giữa phòng khách.

"Anh Sơn hỏi thế thì..."

"Tôi hỏi thật, anh Thịnh ạ."

"Tôi..."

"Anh chưa trả lời được thì để chị nhà trả lời trước."

Bà Hạnh ngẩng lên.

Bà đặt tay lên mép bàn, rồi bỏ ra.

"Anh Sơn."

"Vâng."

"Tôi đã đối xử không phải với cháu Diệu."

"Không phải thế nào ạ?"

"Tôi..." Bà dừng.

"Chị cứ nói."

"Tôi bắt cháu ăn sau cả nhà."

"Còn gì nữa không chị?"

"Tôi cắt người giúp việc, dồn hết việc sang cháu."

"Còn gì nữa?"

"Tôi..." Giọng bà Hạnh khàn đi. "Tôi bắt cháu mặc áo bà ba đứng bưng bê ở tiệc nhà tôi. Tôi bảo cháu đừng ngồi chung bàn."

"Vì sao chị lại bảo thế?"

"Vì tôi sợ khách hỏi."

"Khách hỏi thì sao?"

"Thì tôi..." Bà nuốt xuống. "Thì tôi xấu hổ."

"Chị xấu hổ về cái gì?"

Bà Hạnh im rất lâu.

"Về cái mà tôi tự nghĩ ra." Bà nói. "Tôi lấy cái nghèo tôi tưởng tượng ra để đo giá một con người. Tôi sai từ ngày đầu. Sai cả cái cách tôi nghĩ về những người tôi cho là dưới mình."

Giọng bà không còn phẳng như đọc bảng giá nữa.

Bà quay sang tôi.

"Diệu."

"Dạ mẹ."

"Mẹ xin lỗi con."

Tôi gật đầu.

Tôi không nói gì, vì có những lúc im lặng là cách nhận lời xin lỗi rõ nhất.

Vy đứng dậy, đi vòng qua bàn, đứng trước mặt tôi.

"Chị."

"Ừ."

"Em xin lỗi chị. Không phải vì bố chị là ai."

"Thế vì cái gì?"

"Vì em đã cười chị chỉ vì chị hiền."

"Ừ."

"Cái áo em treo ra ghế mỗi sáng, chị là hết. Em coi đó là chuyện đương nhiên."

"Bây giờ em nghĩ sao?"

"Giờ em thấy không có gì là đương nhiên cả."

Tôi kéo tay Vy, cho cô ngồi xuống cạnh.

"Chị chưa từng giận em."

"Thật không chị?"

"Chị chỉ mong có ngày em nhìn chị bằng đúng con người chị. Không phải bằng cái nhãn quê mùa."

Ông Thịnh là người khó mở lời nhất.

Ông ngồi im từ nãy, hai tay đặt trên đầu gối.

"Anh Sơn."

"Anh Thịnh."

"Anh hỏi hai năm qua tôi coi con gái anh là ai."

"Vâng."

"Tôi không coi cháu là ai cả." Ông nói. "Tôi im."

"Anh im vì cái gì?"

"Vì tôi tưởng đứng ngoài là vô can."

"Anh thấy vợ anh nói cháu thế nào?"

"Tôi thấy hết."

"Rồi anh làm gì?"

"Tôi thở dài rồi quay đi."

Ông Thịnh ngẩng lên nhìn tôi.

"Người thấy điều sai mà không nói, cũng là người có lỗi. Con tha lỗi cho bác."

Tôi định đỡ lời ông, thì Khang lên tiếng.

"Bố."

"Gì con?"

"Con còn tệ hơn bố."

"Con nói gì?"

"Bố chỉ đứng ngoài. Còn con là chồng."

Khang quay sang tôi.

"Mỗi tối anh pha cho em ly sữa nóng rồi anh coi như anh đã làm gì đó cho em. Thật ra anh chỉ đang mua sự yên thân cho anh."

"Anh nói nặng quá."

"Anh nói đúng."

"Vậy từ giờ anh định thế nào?"

"Từ giờ anh không đứng giữa nữa." Anh siết tay tôi. "Anh đứng cạnh em."

Bố tôi để cả nhà lắng xuống một lúc lâu.

Rồi ông mới quay sang ông Thịnh.

"Anh Thịnh."

"Dạ."

"Chuyện làm ăn thì bàn cho ra chuyện làm ăn."

"Vâng, anh cứ nói."

"Tôi giãn nợ cho anh hai năm. Lãi suất giữ nguyên."

"Anh... anh giãn thật ạ?"

"Nhưng có điều kiện."

"Anh cứ ra."

"Tôi cử người vào soát lại dòng tiền. Chi gì, thu gì, tôi phải thấy."

"Tôi đồng ý."

"Anh nghe cho kỹ đã." Bố tôi gõ nhẹ ngón tay xuống bàn. "Anh làm ăn được, tôi thu hồi vốn. Anh khỏe, tôi cũng lời. Tôi không xóa nợ cho anh đâu."

"Vâng ạ."

"Đó là cách người tử tế cứu nhau. Không phải cách kẻ mạnh nuốt kẻ yếu, mà cũng không phải bố thí."

Ông Thịnh nắm lấy tay bố tôi.

Lời cảm ơn nghẹn ở cổ ông, không ra thành tiếng.

"Còn một việc nữa." Bố tôi nói.

"Anh cứ dạy."

"Cái này không phải chuyện tiền."

"Vâng."

"Anh chị có biết vì sao tôi không xây nhà mới ở quê không?"

"Dạ tôi không rõ."

"Vì tôi muốn con gái tôi bước vào nhà chồng bằng chính nó." Bố tôi nói. "Chứ không phải bằng cái bóng của tôi. Tôi muốn biết người ta thương nó vì cái gì."

Bà Hạnh cúi đầu.

"Anh biết được rồi chứ ạ."

"Tôi biết rồi."

"Anh đánh giá tôi thế nào?"

Bố tôi im một nhịp.

"Chị hỏi tôi câu đó là chị đã tự trả lời rồi."

Chiều hôm ấy, trước khi về quê, bố tôi kéo riêng Khang ra ngoài hiên.

"Bố dặn anh Khang gì thế bố?"

"Chuyện đàn ông."

"Bố nói con nghe với."

"Bố bảo nó một câu thôi."

"Câu gì ạ?"

"Con lấy con gái bố không phải để nó có thêm chỗ dựa. Mà để nó có thêm một người dựa vào con."

Bữa cơm tối hôm đó, bà Hạnh tự tay nấu.

Bà làm những món cầu kỳ nhất, như để chuộc lại điều gì.

"Anh Sơn ăn thử món này."

"Ngon đấy chị."

"Anh khen thật hay khen cho tôi vui?"

"Tôi không có thói quen khen cho ai vui."

Bà Hạnh cười.

Đó là lần đầu tôi thấy bà cười mà mắt cũng cười.

Rồi bà đứng dậy, xuống bếp, bê lên một cái nồi.

"Cái gì thế mẹ?"

"Xôi."

"Xôi gì hả mẹ?"

"Xôi nếp." Bà đặt nồi xuống giữa mâm. "Cái túi gạo con mang lên hôm cưới ấy. Mẹ tìm mãi mới thấy nó trong tủ."

Bà xới cho mỗi người một bát.

Bát của tôi bà xới đầu tiên.

"Gạo quê thơm thật." Bà nói khẽ, như tự nói với chính mình.

Tôi nhìn bà, và tôi biết bà không chỉ đang khen hạt gạo.

Đêm ấy, tôi ra ban công đứng một lúc.

Khang ra theo, khoác thêm cho tôi cái áo.

"Em nghĩ gì thế?"

"Em nghĩ chuyện hôm nay."

"Em có tiếc không?"

"Tiếc gì cơ anh?"

"Tiếc hai năm."

Tôi nhìn xuống con phố sáng đèn.

"Không anh ạ."

"Sao lại không?"

"Vì em không im lặng hai năm để chờ ngày hôm nay."

"Vậy em im lặng để làm gì?"

"Để biết ai thương em khi em chẳng có gì." Tôi kéo áo lại. "Giờ em biết rồi. Thế là xong việc của em."

Khang không nói thêm gì.

Anh chỉ đứng cạnh tôi, và lần đầu tiên trong hai năm, anh đứng cạnh thật.

Dưới kia, thành phố vẫn sáng.

Trong tủ bếp, chỗ cái túi gạo từng nằm, giờ trống một khoảng.

Tôi thấy trong lòng cũng nhẹ đi đúng một khoảng như thế.